Beslenme

Bebeğinizin ilk yılında beslenme

Yaşamın ilk yılında beslenmenin, çocuğun büyümesi ve gelişmesinde özel bir yeri vardır. Bu dönemde beslenmenin temelini süt oluşturur. Diğer besinler ise bebeğin yaşına, büyümesine ve bireysel ihtiyaçlarına göre yavaş yavaş eklenir. İyi düzenlenmiş bir beslenme planı; süt öğünlerini, ek gıdaları ve gerektiğinde belirli vitamin ve mineral takviyelerini kapsar.

Bebeğinizin ilk yılında beslenme
Yazının içeriği

Ek gıdaya geçişte on temel kural

Yalnızca sütle beslenmeden daha çeşitli öğünlere geçiş, yavaş ilerlemeyi ve bebeğin tepkilerini dikkatle izlemeyi gerektirir. Besinlerin seçimi, hazırlanış şekli, miktarı ve ne zaman sunulduğu bu süreçte önem taşır.

  1. Ek gıdaya başlama zamanını bebeğinizin büyümesine göre belirleyin. Yeni besinlerin yaşamın beşinci ve altıncı ayları arasında verilmesi öngörülür. Beşinci aydan sonra kilo alımı yavaşlayan bebeklerde daha erken başlanırken, büyümesi iyi olan bebeklerde altıncı ayın tamamlanması beklenebilir.
  2. Besin çeşitliliğini yavaş yavaş artırın. Bebeğin farklı yiyecekleri adım adım tanıması için bir hafta içinde bir ya da iki yeni besin eklenir.
  3. Yeni besinleri tek tek sunun. Başlangıçta, bebeğin her besini nasıl tolere ettiğini gözlemlemeye imkân verecek şekilde hazırlanmış ve uygun ölçüde sulandırılmış küçük miktarlar verilir.
  4. Alerjiye yatkınlık varsa daha dikkatli olun. Daha önce bazı besinlere karşı intolerans belirtileri göstermiş bebeklerde ve anne babasında besin alerjisi bulunan çocuklarda yeni öğünlere daha yavaş geçilmelidir. Alerji oluşturma potansiyeli daha düşük besinler tercih edilir.
  5. Gerektiğinde bebeğin zaten içtiği sütü kullanın. Süt öğünleriyle yeterli miktarda süt almıyorsa, aynı süt meyve, sebze veya tahıl pürelerine eklenebilir.
  6. Gereksiz ilavelerden kaçının. Bebek yemeklerine tuz ya da başka çeşniler eklenmez; fazla miktarda şekerden de kaçınılmalıdır.
  7. Kaliteli malzemeler seçin ve hazırlanan yemeği doğru saklayın. Taze ve olgun besinler tercih edilir; dondurulmuş olanlar yalnızca istisnai durumlarda kullanılır. Yeni hazırlanmış bir öğün buzdolabında saklanabilir, ancak sonraki 24–48 saat içinde tüketilmelidir.
  8. Yemeğin kıvamını bebeğinizin yaşına uyarlayın. Ek gıdaya geçişin başlangıcında, yaşamın ilk altı ayı içinde, besinler blenderdan geçirilir; daha sonra küçük parçalara ayrılarak sunulabilir.
  9. Uygun beslenme gereçlerine aşamalı olarak geçin. Altı aydan büyük bebeklere sıvı besinler bardakla, püreler ise kaşıkla verilebilir.
  10. Su içme alışkanlığı kazandırın. Özellikle uykuya geçiş sırasında, sık sık şekerli meyve suyu vermekten kaçınılmalıdır. Şeker ilave edilmemiş meyve suları öğünle birlikte sunulabilir; çocuk da zamanla susuzluğunu suyla gidermeyi öğrenmelidir.

Bebeğin beslenmesinin temel bileşenleri

Sağlıklı bir bebeğin ilk yıldaki beslenmesi üç ana başlık altında ele alınabilir: sütle beslenme, ek gıdalarla birlikte karma beslenme ve vitamin-mineral takviyeleri.

Sütle beslenme üç şekilde sürdürülebilir: yalnızca anne sütüyle beslenme, anne sütü ile bebek mamasının birlikte verilmesi veya endüstriyel olarak üretilmiş bebek mamasıyla beslenme. Seçim; emzirmenin mümkün olup olmamasına, anne sütü miktarına, bebeğin büyümesine ve sağlık durumu ile beslenme ihtiyaçlarına ilişkin diğer koşullara bağlıdır.

Anne sütü ve emzirmenin önemi

Doğumdan bir yaşın tamamlanmasına kadar olan dönemdeki çocuk, süt çocuğu olarak adlandırılır. Bu adlandırma, insanlık tarihinin büyük bölümünde bebekleri beslemenin temel yolu olan emzirmeyle bağlantılıdır.

İlk beş-altı ayda anne sütü, diğer beslenme biçimlerine göre belirgin üstünlükler sunar. İçeriği bebeğin ihtiyaçlarına uygundur ve normal büyüme ile gelişme için gereken besin öğelerini karşılar.

Anne sütünün içeriği ve koruyucu özellikleri

Anne sütünün büyük bölümünü su oluşturur: 100 mililitrede yaklaşık 87,5 gram. Bu nedenle yeterli anne sütü alan sağlıklı bir bebeğe çoğu zaman ek sıvı vermek gerekmez. Anne sütü; karbonhidratlar, kolay sindirilen proteinler ve yağların yanı sıra vitaminler, mineraller, enzimler ve bağışıklık açısından etkin maddeler içerir. Bu bileşenlerin birbirine oranı süt çocuğunun ihtiyaçlarına uygundur.

Bağışıklık açısından etkin bileşenler, özellikle bağırsakları etkileyen enfeksiyonlara ve başka bulaşıcı hastalıklara karşı korunmaya katkıda bulunur. Emzirme, bazı alerjik durumların gelişme olasılığının azalmasıyla da ilişkilendirilir.

Emzirmenin zihinsel gelişim ve görme üzerindeki olası etkileri de araştırılmıştır. Bazı çalışmalarda, anne sütü alan çocukların, uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitleri olarak bilinen LCP eklenmemiş mamalarla beslenen bebeklere göre daha iyi zihinsel becerilere ve daha keskin görmeye sahip olabileceği öne sürülmüştür. Bu bulgular, olası farklılıklara ilişkin araştırma varsayımlarıdır; belirli bir gelişim sonucunu garanti etmez.

Duygusal bir deneyim olarak emzirme

Emzirme yalnızca besin almanın bir yolu değildir. Anne ile çocuk arasında yakın temas sağlar; bebek bu temasla korunduğunu, bakım gördüğünü ve sevildiğini hisseder. Fiziksel yakınlık, dokunma ve karşılıklı iletişim sürekli bir sosyal etkileşim de sağlar. Bu nedenle emzirmenin önemi, yalnızca beslenme işleviyle sınırlı değildir.

Emzirme aile bütçesi açısından da tasarruf sağlayabilir. Endüstriyel bebek mamalarıyla beslenmenin, emziren annenin yeterli ve uygun beslenmesine kıyasla yaklaşık üç kat daha pahalı olduğu tahmin edilir.

Emzirmeye ne zaman başlanmalı?

Doğumdan sonra emzirmeye mümkün olduğunca erken başlanması arzu edilir. İlk günlerde sık emzirme özellikle önemlidir; süt bezlerinin çalışmasını uyarır ve daha fazla süt üretilmesini destekler. Bu başlangıç döneminde annenin vücudu, süt üretimi ve salgılanması süreci olan laktasyonu aşamalı olarak oluşturur.

Anne sütü doğumdan sonra nasıl değişir?

Anne sütünün içeriği, emzirme dönemi boyunca tamamen aynı kalmaz. Özellikleri laktasyonun evrelerine göre değiştiği gibi, tek bir emzirme süresince de farklılaşır. Üç temel süt türü ayırt edilir: kolostrum, geçiş sütü ve olgun anne sütü.

Kolostrum: ilk anne sütü

Gebeliğin son günlerinde ve doğumdan sonraki ilk iki-üç gün boyunca memeler kolostrum üretir. Bu ilk süt, biyolojik olarak etkin bileşenler bakımından özellikle zengindir. Görünümü, kimyasal içeriği ve koruyucu özellikleriyle olgun sütten ayrılır. Kendine özgü sarımsı rengini, daha yüksek A vitamini ve karoten içeriğinden alır. Olgun süte göre daha fazla protein ve tuz, daha az yağ ve karbonhidrat içerir.

Salgısal immünoglobulin A ve çeşitli hastalık etkenlerine karşı oluşmuş antikorlar bakımından özellikle zengindir. Temel işlevi yenidoğanı korumakla ilişkilidir. Yüksek tuz içeriği bağırsakların boşalmasına ve yenidoğanın ilk dışkısı olan mekonyumun atılmasına da katkı sağlar.

Geçiş sütü

Doğumdan sonraki yaklaşık dördüncü günden on dördüncü güne kadar geçiş sütü üretilir. Kolostrumun bazı özelliklerini korurken içeriği yavaş yavaş olgun anne sütüne yaklaşır. Bu dönemde protein ve immünoglobulin yoğunluğu azalır. Yağ, süt şekeri olan laktoz ve suda çözünen vitaminlerin oranı ile toplam enerji değeri ise artar.

Olgun anne sütü

Olgun süt, doğumdan sonraki üçüncü veya dördüncü haftada üretilmeye başlar. Miktarı ve içeriği, ilk yılın ilk yarısı boyunca bebeğin beslenme ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlar.

Sütün içeriği tek bir emzirme sırasında da değişir. Başlangıçta süt genellikle daha sulu ve daha az yağlıdır. Emzirme sürdükçe yağ içeriği artar; böylece sonlara doğru gelen sütün enerji yoğunluğu yükselir. Bu sütün tokluk hissine ve bebeğin emmeyi kendiliğinden bırakmasına katkıda bulunduğu düşünülür. Bu nedenle bebeğin enerji ihtiyacını karşılayabilmesi için emzirmenin yeterince uzun sürmesinin önemi vurgulanır.

Sütün sulu görünmesi besleyici olmadığı anlamına gelmez

Olgun anne sütü, kolostruma göre çoğu zaman daha ince ve saydam görünür. Bu görünüm bazen sütün yeterince besleyici olmadığı şeklinde yanlış yorumlanır. Böyle bir düşünce, annenin gereksiz yere başka bir sütü biberonla vermesine ve emzirmenin giderek azalmasına yol açabilir.

Olgun anne sütünün ve inek sütünün enerji değeri yaklaşık olarak aynıdır: 100 mililitrede yaklaşık 68 kilokalori, yani 100 mililitrede 285 kilojul. Aralarındaki fark yalnızca enerji değerinde değil, içeriklerinde ve bebeğin ihtiyaçlarına uygunluklarında da yatar.

Annenin sütünün az ya da yetersiz olduğu yönündeki dayanaksız söylemler, özellikle süt üretiminin yerleştiği hassas dönemde, gereksiz mama başlanmasına ve ardından emzirmenin yavaş yavaş bırakılmasına neden olabilir.

Anne sütü ve mamayla karma beslenme

Karma sütle beslenme, bebeğin emzirmenin yanında endüstriyel olarak üretilmiş bebek maması da almasıdır. Mama, çocuğun yaşına ve vücut ağırlığına uygun olmalıdır.

Bu beslenme biçimine geçmeden önce çocuk doktoruna danışılması önerilir. Ek süte ihtiyaç olup olmadığı kilo alımının izlenmesiyle değerlendirilir. Kullanılabilecek yöntemler arasında bebeğin emzirmeden önce ve sonra tartılması da bulunur. Bu bilgiler ışığında karma beslenmenin gerçekten gerekli olup olmadığı değerlendirilir.

Bebek mamasıyla beslenme

Anne emziremiyorsa veya emzirmek istemiyorsa, bebek endüstriyel olarak üretilmiş süt bazlı bebek mamasıyla beslenebilir. Bu ürünler çoğunlukla inek sütü temel alınarak hazırlanır; ancak içerikleri süt çocuğunun beslenme ihtiyaçlarına uyarlanır. Protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve mineral miktarları ile oranları, erken yaşa daha uygun olmaları için normal inek sütünden farklıdır.

Başlangıç mamaları ve devam mamaları

Başlangıç mamaları ile devam mamaları birbirinden ayrılır. Başlangıç mamaları ilk dört-beş ay için öngörülse de yaşamın ilk yılı boyunca kullanılabilir.

Devam mamaları daha sonraki dönem, yani dördüncü ay tamamlandıktan sonrası için tasarlanmıştır. Başlangıç mamalarına göre daha yüksek yoğunlukta protein ve yağ içerir. Laktozun yanı sıra maltodekstrin ve nişasta gibi başka karbonhidratlar ile eklenmiş vitamin ve mineraller de içerebilir. Bu içerik nedeniyle biraz daha koyu kıvamlı olabilirler; bazı çocuklarda daha belirgin bir tokluk hissi oluşturdukları düşünülür.

Normal inek sütü neden uygun bir alternatif değildir?

Taze, pastörize veya toz hâlindeki inek sütü, bir yaşından küçük çocuk için uygun bir temel besin olarak kabul edilmez. Bazı enerji ihtiyaçlarını karşılayabilse de içeriği anne sütünden önemli ölçüde farklıdır. Daha fazla protein ve mineral içerdiği için bebeğin henüz olgunlaşmamış böbreklerine ek yük getirir.

Buna karşılık doymamış yağ asitlerinin oranı daha düşüktür. Normal büyüme ve gelişme açısından önemli olan oleik, linoleik ve linolenik asitler bunlar arasındadır. İnek sütü ayrıca daha az C vitamini, E vitamini ve iyot içerir. Demir miktarı da yetersizdir ve içerdiği demir sindirim sisteminden daha az emilir.

Bunun yanında, inek sütünün parçalanmamış proteinleri duyarlı bebeklerde bu proteinlere karşı alerji gelişme riskini artırabilir.

Ek gıdaya geçiş: daha çeşitli öğünlere doğru

Ek gıda, çocuğa sütün yanında verilen ve temel sütle beslenmenin dışında kalan yiyeceklerdir. Daha erken başlamanın özel bir yararı beklenmediğinden, yeni besinlerin dördüncü ay tamamlanmadan verilmesi öngörülmez. Öte yandan, yalnızca süt daha büyük bebeğin tüm beslenme ihtiyaçlarını artık tam olarak karşılamadığı için ek gıdaya en geç altıncı ayın sonunda başlanmalıdır.

Olası tepkileri izleyebilmek için yeni besinler tek tek ve aralarında birkaç gün bırakılarak verilir. Yaygın olarak izlenen sıralamalardan biri; meyve suları, meyve püreleri, sebzeler, sütlü tahıl mamaları, et ve balıktır.

Yakın aile üyelerinde alerjik hastalık bulunan çocuklarda daha temkinli bir takvim uygulanır. Bu yaklaşımda turunçgiller, sert kabuklu yemişler, yumurta, balık, ticari inek sütü ve gluten içeren tahıllar daha geç verilir; ilk yılın sonuna kadar beklenmesi önerilir.

Endüstriyel olarak hazırlanmış bebek besinleri de ek gıdaların bir parçası olabilir. Bu ürünler kaynağı denetlenmiş malzemelerle hazırlanır. Kaliteli hazır püreler, anne babalar için pratik bir seçenektir.

Bebeğin beslenmesinde meyveler

Meyveler; enerji, vitamin, mineral, su ve sindirimin düzenli çalışmasına katkıda bulunan besin liflerini sağlar.

Meyveye en erken yaşamın beşinci ayı tamamlandıktan sonra başlanır. İlk olarak süt öğününü tamamlayan meyve suyu, daha sonra meyve püresi sunulabilir. Bebek iyi kilo alıyorsa ek gıdaya geçiş altıncı ayın tamamlanmasına kadar ertelenir. Kilo alımı yavaşlayan bebeklerde ise beşinci aydan sonra başlanabilir.

Yeni besinler karın krampları veya ishal gibi sindirim tepkilerine yol açabileceğinden, başlangıçta meyvelerin sabah saatlerinde verilmesi önerilir. Alerjiye yatkın ailelerin çocuklarında limon, portakal, mandalina ve greyfurt gibi turunçgiller konusunda özellikle dikkatli olunur.

Ek gıdaların bir parçası olarak sebzeler

Sebzeler genellikle meyvelerden daha az kalori içerir; ancak vitamin, mineral, su ve besin lifi bakımından değerli kaynaklardır. Özellikle düzenli ve sağlıklı sindirime katkıları önemlidir.

Sebzelerin altıncı aydan sonra, tercihen öğle öğününde verilmeye başlanması planlanır. İlk miktarlar küçüktür. Sonraki haftalarda yavaş yavaş artırılır ve sebze öğünü zamanla bir süt öğününün yerini alır.

İlk yılda tahıllar

Tahıllar önemli karbonhidrat, bitkisel protein ve B grubu vitamin kaynaklarıdır. Özellikle süt öğünleri bebeği doyurmaya artık yetmediğinde, öncelikle enerji içerikleri nedeniyle ek gıdalara katılırlar.

Beşinci ve altıncı aylar arasında pirinç ve mısır gibi glutensiz tahıllar öngörülür. Buğday, arpa ve çavdar gibi gluten içeren tahıllar altıncı aydan sonra verilir. Dünyanın bazı bölgelerinde ise bu tahılların ilk yılın sonuna kadar ertelendiği bir yaklaşım da uygulanır.

Tahıl-meyve veya tahıl-süt karışımları başlangıçta sabah sunulabilir. Sütlü tahıl öğünü akşam beslenmesi için de öngörülür.

Et ve balık

Et ve balık; demir, hayvansal protein ve B grubu vitamin kaynaklarıdır. Verilmeye başlanacakları zaman, bebeğin yaşına ve besinin türüne göre belirlenir.

Altıncı veya yedinci aydan sonra tavuk, hindi ve tavşan gibi genç hayvanlardan elde edilen beyaz etler ile genç dana eti sunulabilir. Beyaz etli balık, kuzu ve oğlak eti dokuzuncu aydan sonra verilir. Yağlı balıklar bir yaşın tamamlanmasından sonrası için öngörülür.

Ek beslenmede yumurta

Yumurta verilmeye dokuzuncu aydan sonra, az miktarda katı haşlanmış yumurta sarısıyla başlanır. İlk zamanlarda yumurta sarısı sebze yemeklerine katılabilir; miktarı yavaş yavaş artırılır. Bir iki ay sonra bebeğe haftada bir kez yumurta sarısı verilebilir.

Alerjik reaksiyon olasılığı nedeniyle yumurta beyazı, bir yaş tamamlandıktan sonra beslenmeye eklenir.

Bebeklik döneminde vitamin ve mineraller

Yaşamın ilk yılındaki hızlı büyüme ve gelişme, vitamin ve minerallerin düzenli olarak alınmasını gerektirir. Bu besin öğeleri arasında C ve D vitaminleri ile demir ve florür özellikle öne çıkar. Kemiklerin gelişimi, kan yapımı, oksijenin taşınması, metabolizmanın işleyişi ve diş sağlığının korunmasında görev alırlar.

D vitamini ve kemik gelişimi

D vitamini, kalsiyum metabolizmasında ve kemiklerin gerektiği gibi mineral kazanmasında rol oynar. Çocuklarda eksikliği, büyüyen kemiklerin yeterince mineral kazanamamasıyla ortaya çıkan raşitizme yol açabilir.

Raşitizmde kemiklerdeki değişikliklere huzursuzluk, uykusuzluk, kolay sinirlenme, fazla terleme ve kas tonusunda azalma eşlik edebilir. Erken kemik bulguları arasında kraniotabes olarak adlandırılan kafatasının arka bölümünde yumuşama, başın köşeli bir görünüm alması ve uzun kemiklerin eklemlere yakın bölümlerinde kalınlaşma sayılır. Bu kalınlaşmalar eklemlerde çift boğum görünümü oluşturabilir. İlerleyen dönemde bacakların X veya O biçimini alması ve raşitizme bağlı leğen kemiği şekil değişiklikleri görülebilir.

Bebeklerin beslenmesinde D vitamini yeterli miktarda bulunmadığından, takviye planında ilk aydan ilk yılın sonuna kadar günde 400–600 uluslararası ünite D3 vitamini verilmesi yer alır. İkinci ve üçüncü yaşlarda aynı doz aralığı kış ayları için öngörülür.

D vitamininin yanı sıra, günde yaklaşık 500 ml süt ile süt ve süt ürünlerinden yeterli kalsiyum alınmasının ve güneş ışığından uygun biçimde yararlanılmasının önemi vurgulanır.

C vitamini

C vitamini, metabolizmada birçok önemli sürece katılır. Glikoz ve demir metabolizmasında, kolesterol ile bazı amino asitlerin parçalanmasında ve kan hücrelerinin oluşumunda rol alır.

Bebeklik dönemindeki günlük ihtiyaç 25–50 mg olarak tahmin edilir. Anne sütünün bir litresinde yaklaşık 50 mg C vitamini bulunur. Ticari bebek mamalarına ise üretim sırasında C vitamini eklenir. Bu sütlerle beslenme, ilk altı ayda C vitamini ihtiyacını karşılar. Uygun ek gıdalara geçildiğinde bebek C vitaminini başka besinlerden de alabilir.

Normal içme sütüyle beslenen çocuklar için, günlük 30 mg dozunda C vitamini preparatı takviyesi öngörülür.

Demir ve kansızlığın önlenmesi

Demir, vücutta oksijenin ve elektronların taşınmasında temel bir rol oynar. Büyük bölümü, alyuvarlara rengini veren ve oksijeni taşıyan hemoglobinin yapısında bulunur. Demir eksikliği anemiye, diğer adıyla kansızlığa yol açabilir.

İlk yılın sonuna kadar bir bebeğin demir ihtiyacı günde yaklaşık 10 mg olarak tahmin edilir. Eksikliğin önlenmesinde dengeli ve yeterli beslenme özellikle önemlidir. Bunun içinde en az altı ay emzirme veya demirle zenginleştirilmiş mama kullanımı, dördüncü ile altıncı aylar arasında ek gıdaya başlanması ve demir ile C vitamini içeren besinlere yer verilmesi bulunur. Tahıllar, et, balık ve sakatat demir kaynakları arasındadır. Limon, portakal ve domates ise C vitamini içeren besinlere örnektir.

Altı aydan uzun süre emzirilen çocuklarda, ek beslenmeden bağımsız olarak ilave demir alınması olasılığına dikkat çekilir.

Demir takviyesi ne zaman gerekebilir?

Demir preparatının koruyucu amaçla kullanılması, özellikle belirli bebek gruplarında değerlendirilir. Bu gruplar; yaşamın ikinci ayından itibaren erken doğan bebekleri, ikizleri, kan kaybı yaşamış çocukları ve doğumda hemoglobin düzeyi düşük olan yenidoğanları kapsar. Çok hızlı büyüyen, sık enfeksiyon geçiren veya sosyoekonomik koşulları yetersiz ailelerde yaşayan bebekler de ayrıca dikkat gerektirir.

Erken doğan bebekler için belirtilen günlük demir dozu vücut ağırlığının kilogramı başına 2–4 mg, diğer sayılan gruplar için ise günde 1–2 mg/kg şeklindedir.

Florür ve diş sağlığı

Florürün diş sağlığı üzerinde hem sistemik hem de yerel etkileri vardır. Sistemik etkisi, diş minesinin yapısına katılmasıyla ortaya çıkar. Yerel etkisi ise minenin yeniden mineral kazanmasına katkıda bulunur ve antibakteriyel etki gösterebilir. Florürün yetersiz olması, diş çürüğü riskinin artmasıyla ilişkilendirilir.

Hem süt dişlerini hem de kalıcı dişleri korumak için sistemik ve yerel etkilerin birlikte kullanılmasından söz edilir.

Gebelikte florür almanın çocukta diş çürüğünü önleyip önleyemeyeceği ve ne ölçüde etkili olabileceği tam olarak açıklığa kavuşmamıştır.

İçme suyundaki florür ve takviye planı

Ek florüre ihtiyaç olup olmadığını belirlerken içme suyundaki florür yoğunluğu önem taşır. Bu değer 0,3 mg/L altında olduğunda ek florür alımı öngörülür.

Hırvatistan’ın neredeyse tamamında bu düzeyin altında değerler kaydedilmiştir. Kutina, Ivanić-Grad ve Vukovar-Srijem bölgesinin bazı kesimlerinde ise 0,3 ile 0,6 mg/L arasında yoğunluklar ölçülmüştür. Yoğunluğun daha yüksek olduğu bu bölgelerde, florür içeriği 0,3 mg/L altında olan sular için belirlenen dozun yarısının uygulanması tarif edilir.

Sistemik kullanım planında şu sodyum florür miktarları yer alır:

  • Altıncı aydan ikinci yaşın sonuna kadar: günde 0,25 mg.
  • İki yaş tamamlandıktan sonra: her biri 0,25 mg içeren tabletten günde iki tane.
  • Dört ile beş yaş arasında: aynı tabletten günde üç tane.
  • Altıncı yaştan itibaren: günde bir adet 1 mg tablet.

Anne sütüyle beslenen bebekler için, annenin bir adet 1 mg florür tableti alması da bir olasılık olarak anlatılır.

Sistemik alımın yanı sıra yerel diş koruması, florürlü diş macunlarını ve yedi ile on dört günde bir amin florür içeren jelle diş fırçalamayı kapsar. Dişlerin her öğünden sonra düzenli olarak fırçalanması da vurgulanır.

Sistemik kullanımın tam etkisi için tabletlerin yılda en az 200 kez alınması belirtilir. Yerel etki de sağlamak amacıyla tabletler az miktarda suda çözülebilir veya çiğnenebilir.

İlk yılda süt öğünleri ve ek beslenme düzeni

Bebek büyüdükçe besin ihtiyaçları değişir. Öğünlerin sayısı, miktarı ve sütün beslenmedeki payı, yaşa ve yeni besinlerin eklenmesine göre yavaş yavaş düzenlenir. Aşağıdaki plan; günlük öğün sayısını, yaklaşık süt miktarlarını ve ilk yıl içinde verilmeye başlanan besin türlerini kapsar.

Örnek beslenme düzeni

YaşToplam öğün sayısıSüt öğünleriSüt türü
1 ayBebeğin isteğine göre, yaklaşık 6–76–7 × 70–100 mlEmzirme veya başlangıç maması
2 ay66 × 100–130 mlEmzirme veya başlangıç maması
3 ay5–65–6 × 130–160 mlEmzirme veya başlangıç maması
4 ay55 × 160–200 mlEmzirme veya başlangıç maması
5 ay4–53 × 250 mlEmzirme veya devam maması
6 ay4–52 × 250 mlEmzirme veya devam maması
7–12 ay4–52 × 250 mlEmzirme veya devam maması

Tablodaki miktarlar süt öğünlerinin düzenini gösterir; emzirilen bebekler memeden beslenmeye devam eder.

Diğer öğünlerin eklenmesi

Beşinci ay: Beslenme düzenine meyve suyu veya meyve püresi, sebze ve pirinç eklenir. Yaklaşık 250 ml büyüklüğünde bir öğün de dâhil olmak üzere günde bir iki ek gıda öğünü öngörülür.

Altıncı ay: Meyve suları, meyve ve meyveli tahıl püreleri, sebzeler, glutensiz tahıllar ve et yer alır. Günde iki üç ek gıda öğünü planlanır; meyve ve sebze öğünleri yaklaşık 250 ml olur. Et haftada iki üç kez, öğün başına en fazla 20 g verilir.

Yedinci aydan on ikinci aya kadar: Günde iki üç ek gıda öğününe devam edilir; gluten içeren tahıllar, et, yumurta sarısı ve beyaz etli balık beslenmeye eklenir. Haftada iki üç kez 30–35 g et, haftada bir kez de yumurta sarısı öngörülür.

Kilo alımı iyi olan bebeklerde ek gıdaya başlama zamanı yaklaşık bir ay ertelenir.

Yaşa göre besinler

Beslenme çeşitlendikçe farklı meyveler, sebzeler, tahıllar, süt ürünleri, etler, balık ve yumurta bebeğin sofrasında yerini alır.

Süt, meyve, tahıl ve sebzeler

YaşSüt ve süt ürünleriMeyveTahıllarSebzeler
5–6 ayAnne sütü veya bebeğe uyarlanmış mamaElma, muz, armutPirinç ve mısır gevreğiHavuç, alabaş, pazı, kabak
7 ayAnne sütü veya bebeğe uyarlanmış mamaKayısı, şeftali ve daha önce verilen meyvelerYulaf ezmesi, buğday, arpaPatates, brokoli, ıspanak
8 ayAnne sütü veya bebeğe uyarlanmış mamaDaha önce verilen meyvelerEkmek, peksimetTaze fasulye, bal kabağı, püre hâline getirilmiş bezelye
9 ayAnne sütü veya bebeğe uyarlanmış mamaDaha önce verilen meyveler, limon, portakalMakarnaSavoy lahanası, pırasa
10 ayAnne sütü veya bebeğe uyarlanmış mama, inek sütünden peynir, yoğurt, tereyağıKarışık meyveDaha önce verilen tahıllarDaha önce verilen sebzeler
11 ayDaha önce verilen besinlerDaha önce verilen meyvelerDaha önce verilen tahıllarMercimek, lahana
12 ayDaha önce verilen besinlerKarpuz, orman meyveleriTahıl karışımlarıFasulye

Yağlar, et, balık, yumurta ve tatlılar

YaşYağlar ve çeşnilerEt, balık ve yumurtaTatlılar ve diğer besinler
5–6 ay—Tavuk ve hindinin beyaz eti yedinci aydan sonrası için öngörülür—
7 ayZeytinyağıDana, tavşan etiPetibör bisküvi, mısır gevreği
8 ay—Kuzu eti, beyaz etli balık—
9 ay—Yumurta sarısı—
10 ay—Genç sığır eti, sığır etiPuding
11 ay—Daha önce verilen besinlere devam—
12 ayAz miktarda çeşni, sarımsakPreslenmiş jambon, yumurta beyazı—

Yumurta, balık, turunçgiller, sert kabuklu yemişler, yer fıstığı ve bazı atıştırmalıklar gibi yer fıstığı içeren ürünler, alerji oluşturma potansiyeli daha yüksek besinler arasında sayılır. Burada anlatılan planda bu besinlerin verilmesi ilk yılın sonuna ertelenir.

Özel beslenme ihtiyaçları olan bebekler

Bazı çocuklarda alerjiler, sindirim bozuklukları veya başka sağlık durumları nedeniyle besin seçimine daha fazla özen göstermek gerekir. Besin alerjileri, çölyak hastalığı, süt çıkarma, kusma ve gastroözofageal reflü bu alandaki önemli konular arasındadır.

Bebeklikte besin alerjileri

Alerjik hastalıkların sıklığı artmaktadır. Gelişmiş ülkelerde çocukların yaklaşık %5–8’ini etkilediği tahmin edilir. Besin alerjileri, alerjik hastalıkların tamamına göre daha seyrektir. Bununla birlikte, sindirim sisteminin bağışıklık ve diğer koruyucu mekanizmaları henüz olgunlaşmadığı için erken çocukluk döneminde özellikle önem taşır. Çocukların yaklaşık %3’ünde süte karşı aşırı duyarlılık kaydedilmiştir.

Ancak besinlerden sonra gelişen her olumsuz tepki alerji değildir. Alerji, besinlerin yol açabileceği olumsuz tepkilerin yalnızca bir bölümünü oluşturur. Pek çok sorun bağışıklık sistemi dışındaki, toksik veya toksik olmayan mekanizmalarla gelişir. Tanı koymak zor olabilir. Belirli bir besinden şüphelenildiğinde, uygun değerlendirme ve tedavi süreci içinde o besinden kaçınmak önemli bir yer tutar.

Sık karşılaşılan alerjenler

Çocuklarda sıklıkla alerjik reaksiyona yol açan besinler arasında şunlar bulunur:

  • İnek sütü proteinleri.
  • Yumurta.
  • Soya.
  • Balık.
  • Sert kabuklu yemişler.

Bazı bebekler doğumdan hemen sonra inek sütüne maruz kalabildiği için inek sütü özellikle öne çıkar.

Hazır gıdalardaki gizli alerjenler

Hazır gıdalarda alerjenleri fark etmek her zaman kolay değildir. Bazı bileşenler, anne babaların beklemediği ürünlerde az miktarlarda bulunabilir. Sosislerde inek sütü, bitkisel yağ karışımlarında yer fıstığı yağı ve emülgatör olarak kullanılan lesitin buna örnektir.

Bu nedenle alerjisi doğrulanmış çocuklar için ürün etiketlerini dikkatle okumak özellikle önemlidir. İçeriği bilinen besinlerle hazırlanan sade öğünler tercih edilir. Yemek evde hazırlandığında ve anne babalar içine ne konduğunu kontrol edebildiğinde bu yaklaşımın önemi daha da belirginleşir.

Çapraz alerjik reaksiyonlar

Alerjenler arasındaki benzerlikler, birden fazla besine veya çevredeki farklı maddelere karşı reaksiyon gelişmesine yol açabilir. İnek sütü proteinlerine alerjisi olan çocuklarda soya alerjisiyle de ilişki gözlenmiştir. Bazı araştırmalarda bu tür reaksiyonların sıklığı %40 düzeyine kadar ulaşmıştır.

Çapraz alerjiler, besin alerjenleri ile solunum yoluyla alınan alerjenler arasında da görülebilir. Elma ile huş ağacı poleni ve denizde yaşayan kabuklu eklembacaklılar ile ev tozu alerjenleri arasındaki ilişki bunlara örnektir.

Besin alerjisi nasıl fark edilir?

Alerjik reaksiyon farklı organ sistemlerini etkileyebilir. Belirtiler en sık deride, ağız içini kaplayan mukozada, sindirim sisteminde veya solunum yollarında görülür.

Deri bulguları arasında atopik dermatit ve kurdeşen olarak da bilinen ürtiker bulunabilir. Ağızdaki reaksiyonlar, mukozada kaşıntı veya şişme şeklinde ortaya çıkabilir. Sindirim yakınmaları arasında kramplar, kusma ve ishal yer alır. Solunum belirtileri öksürük ve nefes almada güçlük şeklinde görülebilir.

En ağır durumlarda sistemik bir alerjik reaksiyon, yani anafilaktik şok gelişebilir. Bu, yaşamı doğrudan tehdit eden bir durumdur.

Reaksiyonların görünümü ve şiddeti çocuğun yaşına da bağlıdır. Bebeklerde en sık deri ve sindirim sistemi etkilenir.

Olası alerjenin belirlenmesinde anne babaların gözlemleri önemli yer tutar. Yeni verilen besinler ve ardından görülen tepkilerle ilgili bilgiler, çocuk doktorunun değerlendirmesine yardımcı olabilir. Bu nedenle besinlerin yavaş yavaş verilmesi, bir haftada en fazla iki yeni besinle tanıştırılması önerilir.

İnek sütü alerjisinde beslenme

İnek sütü proteini alerjisi doğrulandığında, buna uygun bir beslenme yaklaşımı uygulanır. İlk altı ay yalnızca anne sütüyle beslenme ve annenin kendi beslenmesinden süt ile süt ürünlerini çıkarması öngörülür.

Emzirme mümkün değilse, proteinlerinin alerjen özelliği özel işlemlerle azaltılmış mamalar kullanılır. Bu ürünlerin bileşenleri arasında protein, soya ve kolajen hidrolizatları sayılır.

İnek sütüne alerjisi olan çocuğa keçi veya koyun sütü de verilmez. Ayrıca bu sütler, bir yaş tamamlanmadan bebeklerin normal beslenmesinde kullanılmak üzere öngörülmez.

Altıncı aydan sonra ek gıdalara yavaş yavaş geçilir; inek sütü, yumurta, yer fıstığı ve yer fıstıklı mısır çerezi gibi ürünlerden, domuz etinden ve baldan kaçınılır.

Birçok çocukta besin alerjileri zamanla hafifler veya ortadan kalkar. Süt ve yumurta alerjilerinin, etkilenen çocukların dörtte üçünden fazlasında üç yaşına kadar geçtiği belirtilir. Daha önce reaksiyona yol açan besinin yeniden verilmesine çocuk alerji uzmanı karar verir.

Alerjik hastalıkların önlenmesi

Çocuğun yanında tütün dumanından kaçınmak, olabildiğince uzun süre emzirmek ve dördüncü aydan sonra ek gıdalara yavaş yavaş geçmek, alerjik reaksiyonların önlenmesinde önem taşır.

Yakın aile üyelerinde alerjik hastalık bulunan çocuklarda alerji gelişme riski belirgin ölçüde artabilir; bazı tahminlerde bu risk %70 düzeyine kadar çıkmaktadır. Bu çocuklar için daha temkinli bir yaklaşım öngörülür:

  • İlk altı ay yalnızca anne sütüyle besleme.
  • Altıncı aydan sonra ek gıdalara yavaş yavaş geçme.
  • İlk yılın sonuna kadar yumurta, balık, yer fıstığı, domuz eti ve baldan kaçınma.
  • Emziren annenin beslenmesinde alerjen besinlerden kaçınma.
  • Çocuğun yanında sigara içmeme.
  • Evdeki toz miktarını mümkün olduğunca azaltma.

Çölyak hastalığı ve glutensiz beslenme

Glutene duyarlı enteropati olarak da bilinen çölyak, hem çocuklarda hem yetişkinlerde görülen kronik bir sindirim sistemi hastalığıdır. Vücudun glutene ve başta gliadin olmak üzere glutenin bileşenlerine kalıcı bir tepki vermesiyle ilişkilidir.

Gluten, özellikle buğday, arpa ve çavdar olmak üzere bazı tahıllarda bulunur. Pirinç, mısır ve karabuğday gluten içermez.

Küçük çocuklarda çölyak belirtileri

Belirtiler çoğu zaman dokuzuncu ile yirmi dördüncü aylar arasında fark edilmeye başlanır. Sindirim sorunları, özellikle bol miktarda ve kötü kokulu dışkılama ile ishal görülebilir. Çocuğun kilo alımı yavaşlayabilir, huzursuzluğu artabilir ve daha belirgin bir kansızlık gelişebilir.

Tanıyı, gerekli incelemelerin ardından çocuk gastroenteroloji uzmanı koyar. Başarılı tedavinin temelini glutensiz beslenmeye sıkı biçimde uyulması oluşturur. Böylece büyüme ve gelişmenin uygun şekilde devam etmesi sağlanabilir.

Gluten içeren tahılların çok erken yaşta verilmesi, hastalığın klinik olarak daha ağır biçimlerinin görülme riskinde artışla ilişkilendirilir. Bu nedenle ek beslenme planında bu tahıllara altıncı aydan sonra, alerjiye yatkın çocuklarda ise daha da geç başlanması öngörülür.

İlk yılda sindirim sorunları

Erken çocukluk döneminde büyüme ve gelişmenin en hızlı olduğu zaman ilk yıldır. Sağlıklı bir bebek genellikle ilk altı ayda doğum ağırlığının iki katına ulaşır; ilk yılın sonunda ise üç katına çıkabilir.

Sindirim sorunları, anne babaların kaygılanmasının ve çocuk doktoruna başvurmasının sık nedenleri arasındadır. Az miktarda besinin geri gelmesi, yani çıkarma, kusma ve kabızlık en sık karşılaşılan yakınmalardandır.

Süt çıkarma ve kusma farklıdır

Çıkarma veya regürjitasyon, yutulan besinin az bir miktarının beslenme sırasında ya da hemen ardından geri gelmesidir. Bebeklikte sık görülür ve genellikle ilk yıl içinde yavaş yavaş azalır.

Kusma ise mide içeriğinin daha belirgin biçimde boşalmasıdır ve çoğunlukla beslenmeden bir süre sonra olur. Mide içeriğinin geri gelmesinin sık nedenlerinden biri gastroözofageal reflüdür.

Bebeklerde gastroözofageal reflü

Gastroözofageal reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Bebeklerin yaklaşık %20–40’ında görülür ve yaşamın ikinci ile altıncı haftaları arasında başlayabilir. Çeşitli nedenleri olabilir. Ancak mide içeriğinin geri kaçmasını normalde engelleyen mekanizmanın henüz olgunlaşmamış olması önemli bir rol oynar.

Bebeğin gelişimi ve kilo alımı yolundaysa bu durum çoğu zaman geçici kabul edilir. Buna karşılık besinlerin geri gelmesi kilo alımının durmasına veya başka sağlık sorunlarına yol açıyorsa, tablo reflü hastalığının özelliklerini gösterebilir.

Reflü hastalığının olası komplikasyonları

Asitli mide içeriğinin sık sık geri gelmesi yemek borusu mukozasında iltihaplanmaya yol açabilir. Daha ağır durumlarda kansızlık ve kanla karışık kusma gelişebilir.

Mide içeriği solunum yollarına kadar çıkıp soluk borusuna girerse başka komplikasyonlar da ortaya çıkabilir. Bunlar arasında ses tellerinin iltihaplanması, aspirasyon pnömonisi ve tekrarlayan bronşitler sayılır.

Reflü tedavisinde kullanılan yaklaşımlar

Reflüye bağlı sorunlarda beslenmeye yönelik önlemler, vücut pozisyonunun düzenlenmesi, ilaçlar ve çok nadiren cerrahi tedavi uygulanabilir. Avrupa Çocuk Gastroenteroloji Derneği ESPGHAN, uzmanlık önerilerinde bu yaklaşımları değerlendirmiştir.

Beslenmeye yönelik önlemler. Mamayla beslenen bebeklerde, sütün yemek borusuna geri kaçmasını azaltmak amacıyla AR mama olarak bilinen özel antireflü mamalar kullanılabilir. Normal mamanın %2–5 oranında pirinç müsilajı eklenerek koyulaştırılması da tarif edilir. Mamaya yönelik bu düzenleme, yalnızca anne sütüyle beslenen bebeklere uygulanamaz.

Pozisyon düzenlemeleri. Tarif edilen yöntemler arasında başucunun yaklaşık %30 yükseltilmesi, beslenmeden sonra en az yarım saat bebeğin başı annenin omzuna dayanacak biçimde dik tutulması ve başucu yükseltilerek sağ yanına yatırılması bulunur.

İlaç tedavisi. Nadiren, genellikle çocuk gastroenteroloji uzmanının değerlendirmesi ve hastanede yapılan incelemelerin ardından uygulanır.

Cerrahi tedavi. Çocuklarda son derece nadir uygulanır.

Kusmanın diğer olası nedenleri

Çocukluk dönemindeki kusma her zaman gastroözofageal reflüyle ilişkili olmayabilir. İnek sütü proteinlerine aşırı duyarlılık, sindirim sisteminin doğuştan gelen yapısal bozuklukları, metabolik hastalıklar, enfeksiyonlar ve merkezi sinir sistemini etkileyen bazı hastalıklar diğer olası nedenler arasındadır. Olası nedenler çok çeşitli olduğundan, kusan bir çocuk için çocuk doktoruna danışmak gerekir.

Bebeğiniz için küçük bir tarif seçkisi

Püreler ve diğer sade öğünler, farklı kaynaklardan gelen ve farklı besin değerleri taşıyan gıdaları bir araya getirmeyi sağlar.

Bu tarifler meyve, sebze, tahıl, süt, et, balık ve yumurtayı kapsar. Miktarlar ve hazırlama yöntemleri, ek beslenmenin farklı aşamalarına göre düzenlenmiştir.

Pirinç veya mısır gevrekli meyve püresi

Malzemeler:

  • 100 ml su
  • 5 g şeker, yaklaşık bir çay kaşığı
  • 15–20 g pirinç veya mısır gevreği
  • 50–80 g taze meyve; örneğin elma, muz, kayısı veya şeftali

Hazırlanışı

Su ve şekeri kaynatın, ardından ılık sıvıyı gevreklerin üzerine dökün. Karışım pürüzsüzleşip topaklar kaybolana kadar karıştırın.

Püre henüz ılıkken, önceden yıkanıp ayıklanmış ve rendelenmiş, ezilmiş ya da ince doğranmış meyveyi ekleyin.

Bu öğün, dördüncü ay tamamlandıktan sonra bir süt öğününün yerine verilmek üzere öngörülür.

Altıncı aydan sonra pirinç veya mısır gevreği yerine bisküvi kullanılabilir.

Sütlü irmik

Malzemeler:

  • 200 ml süt
  • 15 g buğday veya mısır irmiği, yaklaşık üç çay kaşığı
  • 15 g şeker

Hazırlanışı

Süt ve şekeri kaynatın. Ardından sürekli karıştırarak irmiği yavaş yavaş ekleyin.

Uygun kıvama ulaşana kadar yaklaşık 10–15 dakika pişirin.

Pişerken çok fazla sıvı buharlaşırsa gerekli miktarda su eklenebilir.

Bu öğün, altıncı ay tamamlandıktan sonraki dönem için öngörülür.

Sütlü tahıl püresi

Malzemeler:

  • 220 ml süt
  • 10 g şeker
  • 30 g mısır veya pirinç gevreği, yaklaşık yedi sekiz yemek kaşığı

Hazırlanışı

Süt ve şekeri yaklaşık üç dakika kaynatın, ardından gevreklerin üzerine dökün.

Bütün topaklar dağılana ve püre pürüzsüzleşene kadar karıştırın.

Bu öğün, dördüncü ay tamamlandıktan sonra verilmek üzere öngörülür.

Bebeğin her zamanki sütü kullanılır: sağılmış anne sütü, dördüncü aya kadar başlangıç maması veya bu yaştan sonra devam maması.

Altıncı aydan sonra pirinç veya mısır gevreği yerine yaklaşık 20 g öğütülmüş ya da ezilmiş bisküvi kullanılabilir.

Sebze püresi

Malzemeler:

  • 50–80 g sebze; örneğin havuç, pazı, ıspanak, alabaş veya karnabahar
  • 150 ml su
  • 5 g tereyağı
  • 100 ml bebeğin her zamanki sütü

Hazırlanışı

Sebzeleri ayıklayıp iyice yıkayın ve tamamen yumuşayana kadar suda pişirin.

Ardından ezerek veya blenderdan geçirerek pürüzsüz bir karışım hâline getirin.

Çok az tuz ve bir çay kaşığı tereyağı ekleyin. Kıvamını sebzelerin pişirme suyu veya sütle ayarlayın.

Püreye pişmiş mısır ya da buğday irmiği ve pirinç gevreği de eklenebilir.

Sütlü sebze ve tahıl püresi, altıncı ay tamamlandıktan sonra verilmek üzere öngörülür.

Etli, balıklı veya yumurtalı sebze püresi

Malzemeler:

  • 80–100 g sebze: havuç, pazı, ıspanak, domates, alabaş, pırasa, Brüksel lahanası, lahana, kabak, fasulye veya bezelye
  • 200–250 ml su
  • 5 g tereyağı, yaklaşık bir çay kaşığı
  • 10 g buğday veya mısır irmiği ya da küçük taneli makarna
  • 20–30 g et veya balık: tavuk, hindi, kuzu, dana, ciğer ya da beyaz etli balık

Fasulye ve bezelye, onuncu aydan itibaren püre hâlinde verilmek üzere öngörülür.

Hazırlanışı

Ayıklayıp yıkadığınız sebzeleri etle birlikte hafif tuzlu suda, bütün malzemeler iyice yumuşayana kadar pişirin.

Sebzeleri ezin veya blenderdan geçirin; eti ayrı olarak ince ince doğrayın.

Pişirme suyuna irmiği veya çok küçük taneli makarnayı ekleyin. Tahıl veya makarna pişince ezilmiş sebzeleri katıp karışımı kısa bir süre daha kaynatın.

Son olarak ince doğranmış eti, balığı veya yumurtayı ekleyin.

İrmik ve makarna yerine patates, mısır irmiği veya pirinç kullanılabilir.

Etin yerine ciğerin yanı sıra çatalla ezilmiş katı haşlanmış yumurta sarısı da kullanılabilir.

Tahıl gevrekli meyve püresi

Malzemeler:

  • 50 ml kaynatılmış su
  • 20 g pirinç gevreği, yaklaşık dört yemek kaşığı
  • 100–120 g yıkanmış ve ayıklanmış meyve
  • İsteğe göre 100 ml bebeğin her zamanki sütü

Hazırlanışı

Kaynatılmış suyu pirinç gevreklerinin üzerine dökün, ardından karışımı çatalla ezin.

Kısa bir süre soğuttuktan sonra hazırlayıp ince doğradığınız meyveyi ekleyin.

Malzemeleri uygun kıvama gelene kadar karıştırın veya blenderdan geçirin.

Püreye bebeğin beslenmesinde zaten yer alan süt de eklenebilir.

Yedinci aydan sonra pirinç veya mısır gevreği yerine iki üç petibör bisküvi kullanılabilir. Bu bisküvilerin süt içerdiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Dokuzuncu aydan sonra pürede süt yerine yoğurt veya peynir kullanılabilir.

Tahıllı ve zeytinyağlı sebze

Malzemeler:

  • Tercih edilen sebzeler
  • Pirinç veya mısır irmiği
  • Su
  • Bir çay kaşığı zeytinyağı

Hazırlanışı

Sebzeleri ayıklayıp yıkayın ve bir tencereye koyun. Üzerlerini örtecek kadar kaynar su ekleyin.

Yarı yarıya piştiklerinde yıkanmış pirinci veya mısır irmiğini ve bir çay kaşığı zeytinyağını ekleyin.

Yaklaşık on dakika daha pişirin.

Malzemeler iyice yumuşayınca süzün, blenderdan geçirin veya ezin. İstediğiniz kıvama ulaşmak için gerekirse sebzelerin pişirme suyundan ekleyin.

Yedinci aydan sonra öğüne iki üç yemek kaşığı pişmiş ve ince doğranmış et eklenebilir.

Aynı yaştan itibaren sebzeler sade su yerine süzülmüş et suyunda da pişirilebilir.

Pürelerde hangi süt kullanılmalı?

Sütlü ve sütlü tahıl öğünlerini hazırlarken bebeğin zaten aldığı süt kullanılır.

Bu, sağılmış anne sütü, dördüncü ayın tamamlanmasına kadar kullanılmak üzere öngörülen başlangıç maması veya daha sonraki yaşlar için devam maması olabilir.

Böylece bebeğin alıştığı süt, besinler yavaş yavaş çeşitlenirken de öğünlerin bir parçası olmaya devam eder.

Ebeveyn Merkezine dön