Ushqyerja e foshnjës në vitin e parë
Ushqyerja ka një rol veçanërisht të rëndësishëm në rritjen dhe zhvillimin e fëmijës gjatë vitit të parë. Në këtë periudhë, qumështi është baza e ushqimit, ndërsa ushqimet e tjera shtohen gradualisht, sipas moshës, ecurisë së rritjes dhe nevojave individuale të foshnjës. Një ushqyerje e organizuar mirë përfshin vaktet me qumësht, ushqimet plotësuese dhe, kur nevojiten, shtesa të disa vitaminave e mineraleve.

Përmbajtja e artikullit
Dhjetë rregulla bazë për fillimin e ushqimeve plotësuese
Kalimi nga ushqyerja vetëm me qumësht te vakte më të larmishme kërkon kohë dhe vëmendje ndaj reagimeve të foshnjës. Rëndësi kanë zgjedhja e ushqimeve, përgatitja, sasia dhe koha kur fillon secili prej tyre.
- Përshtateni fillimin e ushqimeve plotësuese me ecurinë e rritjes. Ushqimet e reja parashikohen të fillojnë midis muajit të pestë dhe të gjashtë. Te foshnjat që pas muajit të pestë shtojnë më ngadalë në peshë, fillohet më herët; te ato që rriten mirë, mund të pritet derisa të mbushin gjashtë muaj.
- Zgjerojeni menynë pak nga pak. Gjatë një jave shtohen një ose dy ushqime të reja, që foshnja të njihet gradualisht me lloje të ndryshme ushqimesh.
- Jepini ushqimet e reja veçmas. Në fillim ofrohen sasi të vogla, të holluara dhe të përgatitura në mënyrën e duhur, për të vëzhguar se si e toleron fëmija secilin ushqim.
- Tregoni kujdes të veçantë kur ka prirje për alergji. Ushqimet e reja duhet të shtohen edhe më ngadalë te foshnjat që kanë shfaqur më parë shenja intolerance ndaj ushqimeve të caktuara ose që kanë prindër me alergji ushqimore. Përparësi u jepet ushqimeve me potencial më të ulët alergjizues.
- Kur nevojitet, përdorni qumështin që foshnja pi zakonisht. Nëse vaktet me qumësht nuk i sigurojnë sasinë e nevojshme, i njëjti qumësht mund t’u shtohet pureve me fruta, perime ose drithëra.
- Shmangni shtesat e panevojshme. Vakteve të foshnjës nuk u shtohet kripë apo erëza të tjera; duhen shmangur edhe sasitë e tepërta të sheqerit.
- Zgjidhni përbërës cilësorë dhe ruajeni siç duhet ushqimin e përgatitur. Parapëlqehen ushqimet e freskëta e të pjekura, ndërsa të ngrirat përdoren vetëm në raste të veçanta. Një vakt i sapopërgatitur mund të mbahet në frigorifer, por duhet të përdoret brenda 24–48 orëve të ardhshme.
- Përshtateni teksturën me moshën. Në fillim të ushqyerjes plotësuese, gjatë gjashtë muajve të parë, ushqimi përgatitet me blender; më vonë mund të ofrohet i grirë ose i copëtuar imët.
- Futni gradualisht enët dhe mjetet e përshtatshme për ushqyerjen. Pas moshës gjashtë muajshe, ushqimet e lëngshme mund të jepen me gotë, ndërsa puretë me lugë të vogël.
- Kultivoni zakonin e pirjes së ujit. Shmangni dhënien e shpeshtë të lëngjeve të ëmbëlsuara, veçanërisht kur e vini foshnjën në gjumë. Lëngjet pa sheqer të shtuar mund të shoqërojnë një vakt, ndërsa fëmija mëson gradualisht ta shuajë etjen me ujë.
Pjesët kryesore të ushqyerjes së foshnjës
Ushqyerja e një foshnje të shëndetshme në vitin e parë ndahet në tri pjesë kryesore: ushqyerja me qumësht, ushqyerja plotësuese ose e përzier dhe shtesat e vitaminave e mineraleve.
Ushqyerja me qumësht mund të organizohet në tri mënyra: vetëm me gji, me kombinimin e qumështit të gjirit dhe formulës foshnjore, ose me formulë qumështi të prodhuar industrialisht. Zgjedhja varet nga mundësia për të ushqyer me gji, sasia e qumështit të nënës, rritja e foshnjës dhe rrethana të tjera që lidhen me shëndetin dhe nevojat e saj ushqyese.
Qumështi i gjirit dhe rëndësia e gjidhënies
Periudha e foshnjërisë shtrihet nga lindja deri në përfundim të vitit të parë. Shprehja «fëmijë në gji» pasqyron lidhjen me gjidhënien, e cila për një pjesë të madhe të historisë njerëzore ka qenë mënyra kryesore e ushqyerjes së foshnjave.
Gjatë pesë deri në gjashtë muajve të parë, qumështi i gjirit ka përparësi të dukshme ndaj mënyrave të tjera të ushqyerjes. Përbërja e tij u përshtatet nevojave të foshnjës dhe siguron lëndët ushqyese që duhen për rritjen dhe zhvillimin normal.
Përbërja dhe vetitë mbrojtëse të qumështit të gjirit
Uji përbën pjesën më të madhe të qumështit të gjirit: rreth 87,5 gramë për 100 mililitra. Prandaj, një foshnjë e shëndetshme që merr mjaftueshëm qumësht gjiri zakonisht nuk ka nevojë për lëngje shtesë. Qumështi i gjirit përmban karbohidrate, proteina që treten lehtë dhe yndyrna, si edhe vitamina, minerale, enzima e substanca me veprim imunitar. Raportet mes këtyre përbërësve u përshtaten nevojave të foshnjës.
Veçanërisht të rëndësishëm janë përbërësit me veprim imunitar, që ndihmojnë në mbrojtjen nga infeksione të ndryshme, sidomos ato të zorrëve, por edhe nga sëmundje të tjera infektive. Gjidhënia lidhet gjithashtu me një mundësi më të ulët për shfaqjen e disa gjendjeve alergjike.
Është studiuar edhe ndikimi i mundshëm i gjidhënies në zhvillimin intelektual dhe në shikim. Disa kërkime kanë hedhur hipotezën se fëmijët e ushqyer me gji mund të kenë aftësi intelektuale dhe mprehtësi pamore më të mira se foshnjat e ushqyera me formula pa acide yndyrore të pangopura me shumë lidhje dyfishe dhe zinxhir të gjatë, të njohura si LCP. Këto gjetje janë hipoteza kërkimore për dallime të mundshme, jo garanci për një rezultat të caktuar zhvillimor.
Gjidhënia si përvojë emocionale
Gjidhënia nuk shërben vetëm për të dhënë ushqim. Ajo krijon edhe kontakt të afërt mes nënës dhe foshnjës, ku fëmija përjeton mbrojtje, kujdes dhe dashuri. Afërsia fizike, prekja dhe komunikimi i ndërsjellë ofrojnë edhe stimulim shoqëror të vazhdueshëm. Kështu, rëndësia e gjidhënies shkon përtej funksionit ushqyes.
Gjidhënia mund të sjellë edhe kursim për familjen. Ushqyerja me formula të prodhuara industrialisht vlerësohet të kushtojë afërsisht tri herë më shumë sesa një ushqyerje e përshtatshme për nënën që jep gji.
Kur duhet të fillojë gjidhënia?
Është e dëshirueshme që gjidhënia të fillojë sa më shpejt pas lindjes. Në ditët e para, vendosja e shpeshtë në gji ka rëndësi të veçantë, sepse nxit gjëndrat e qumështit dhe prodhimin e sasive më të mëdha të tij. Në këtë periudhë fillestare, trupi i nënës vendos gradualisht laktacionin, pra procesin e prodhimit dhe të sekretimit të qumështit.
Si ndryshon qumështi i gjirit pas lindjes?
Qumështi i gjirit nuk ka të njëjtën përbërje gjatë gjithë periudhës së gjidhënies. Vetitë e tij ndryshojnë sipas fazave të laktacionit, madje edhe brenda një vakti të vetëm në gji. Dallohen tri forma kryesore: kulloshtra, qumështi kalimtar dhe qumështi i pjekur i gjirit.
Kulloshtra: qumështi i parë
Gjatë ditëve të fundit të shtatzënisë dhe dy deri në tri ditëve të para pas lindjes, gjinjtë prodhojnë kulloshtrën, të quajtur edhe kolostrum. Ky qumësht i parë është veçanërisht i pasur me përbërës biologjikisht aktivë. Nga qumështi i pjekur dallohet për pamjen, përbërjen kimike dhe vetitë mbrojtëse. Ngjyra karakteristike e verdhë vjen nga përmbajtja më e lartë e vitaminës A dhe karotenit. Krahasuar me qumështin e pjekur, ka më shumë proteina e kripëra dhe më pak yndyrna e karbohidrate.
Është veçanërisht i pasur me imunoglobulinë A sekretore dhe antitrupa kundër shkaktarëve të ndryshëm të sëmundjeve. Roli i tij kryesor lidhet me mbrojtjen e të porsalindurit. Përmbajtja më e lartë e kripërave ndihmon edhe zbrazjen e zorrëve dhe nxjerrjen e mekoniumit, jashtëqitjes së parë të foshnjës.
Qumështi kalimtar
Qumështi kalimtar prodhohet afërsisht nga dita e katërt deri në ditën e katërmbëdhjetë pas lindjes. Ai ruan ende disa veti të kulloshtrës, por përbërja e tij i afrohet gradualisht asaj të qumështit të pjekur. Në këtë periudhë ulen përqendrimet e proteinave dhe imunoglobulinave, ndërsa shtohen përqindja e yndyrnave, e sheqerit të qumështit ose laktozës dhe e vitaminave të tretshme në ujë, si edhe vlera e përgjithshme energjetike.
Qumështi i pjekur i gjirit
Qumështi i pjekur fillon të prodhohet gjatë javës së tretë ose të katërt pas lindjes. Sasia dhe përbërja e tij mund të mbulojnë nevojat ushqyese të foshnjës gjatë gjysmës së parë të vitit të parë.
Përbërja ndryshon edhe gjatë një vakti në gji. Në fillim, qumështi është zakonisht më i ujshëm dhe përmban më pak yndyrë. Me vazhdimin e pirjes, yndyra shtohet, prandaj qumështi në fund të vaktit ka dendësi më të lartë energjetike. Mendohet se ky qumësht ndihmon ngopjen dhe përfundimin spontan të pirjes. Për këtë arsye theksohet rëndësia e një vakti mjaftueshëm të gjatë, që foshnja të plotësojë nevojat e saj për energji.
Pamja e ujshme nuk do të thotë qumësht i dobët
Qumështi i pjekur i gjirit shpesh duket më i hollë dhe më i tejdukshëm se kulloshtra. Kjo mund të krijojë përshtypjen e gabuar se nuk është mjaftueshëm ushqyes. Një përshtypje e tillë mund ta shtyjë nënën të japë pa nevojë një tjetër qumësht me biberon, duke pakësuar gradualisht gjidhënien.
Qumështi i pjekur i gjirit dhe qumështi i lopës kanë vlerë energjetike afërsisht të njëjtë: rreth 68 kilokalori për 100 mililitra, ose 285 kiloxhaulë për 100 mililitra. Dallimi mes tyre nuk qëndron vetëm te energjia, por edhe te përbërja dhe përshtatja me nevojat e foshnjës.
Pohimet pa bazë se nëna ka pak qumësht ose se qumështi i saj është i dobët mund të çojnë në përdorimin e panevojshëm të formulës, sidomos në periudhën e ndjeshme kur po vendoset laktacioni, e më pas në ndërprerjen graduale të gjidhënies.
Kombinimi i qumështit të gjirit me formulën
Ushqyerja e kombinuar ose e përzier me qumësht nënkupton që foshnja, krahas gjirit, merr edhe formulë foshnjore të prodhuar industrialisht. Formula duhet t’i përshtatet moshës dhe peshës trupore të fëmijës.
Para fillimit të kësaj mënyre ushqyerjeje, rekomandohet këshillimi me pediatrin. Nevoja për qumësht shtesë vlerësohet duke ndjekur shtimin në peshë. Një nga mënyrat që mund të përdoret është peshimi i foshnjës para dhe pas pirjes në gji. Këto të dhëna ndihmojnë për të përcaktuar nëse ushqyerja e kombinuar është vërtet e nevojshme.
Ushqyerja me formulë foshnjore
Nëse nëna nuk mundet ose nuk dëshiron të japë gji, foshnja mund të ushqehet me formulë qumështi të prodhuar industrialisht. Këto produkte zakonisht përgatiten nga qumështi i lopës, por përbërja e tyre përshtatet me nevojat ushqyese të foshnjës. Sasitë dhe raportet e proteinave, yndyrnave, karbohidrateve, vitaminave dhe mineraleve ndryshojnë nga ato të qumështit të zakonshëm të lopës, për t’iu përshtatur më mirë moshës së hershme.
Formulat fillestare dhe formulat e vazhdimit
Dallohen formulat fillestare dhe formulat e vazhdimit. Formulat fillestare parashikohen për katër deri në pesë muajt e parë, por mund të përdoren edhe gjatë gjithë vitit të parë.
Formulat e vazhdimit janë menduar për një fazë më të vonshme, pasi foshnja ka mbushur katër muaj. Ato kanë përqendrime më të larta proteinash dhe yndyrnash se formulat fillestare. Përveç laktozës, mund të përmbajnë karbohidrate të tjera, si maltodekstrina dhe niseshteja, si edhe vitamina e minerale të shtuara. Kjo përbërje mund t’i bëjë disi më të trasha dhe mendohet se te disa foshnja sjellin një ndjenjë më të theksuar ngopjeje.
Pse qumështi i zakonshëm i lopës nuk është zëvendësues i përshtatshëm?
Qumështi i lopës, qoftë i freskët, i pasterizuar apo pluhur, nuk konsiderohet ushqim bazë i përshtatshëm për një fëmijë nën një vjeç. Edhe pse mund të plotësojë disa nevoja energjetike, përbërja e tij ndryshon ndjeshëm nga qumështi i gjirit. Ai përmban më shumë proteina dhe minerale, duke i ngarkuar më tepër veshkat ende të papjekura të foshnjës.
Në të njëjtën kohë, ka një përqindje më të ulët të acideve yndyrore të pangopura, ndër to acidi oleik, linoleik dhe linolenik, të rëndësishme për rritjen dhe zhvillimin normal. Qumështi i lopës përmban edhe më pak vitaminë C, vitaminë E dhe jod, si dhe sasi të pamjaftueshme hekuri, i cili përthithet më pak prej tij në aparatin tretës.
Gjithashtu, proteinat e pazbërthyera të qumështit të lopës mund të shtojnë rrezikun e alergjisë ndaj tyre te foshnjat e ndjeshme.
Ushqyerja plotësuese: drejt vakteve më të larmishme
Ushqimet plotësuese janë ushqimet që foshnja merr krahas qumështit dhe që nuk bëjnë pjesë në ushqyerjen e saj bazë me qumësht. Ushqimet e reja nuk parashikohen para fundit të muajit të katërt, sepse nga një fillim më i hershëm nuk priten përfitime të veçanta. Megjithatë, ushqyerja plotësuese duhet të fillojë jo më vonë se fundi i muajit të gjashtë, kur qumështi i vetëm nuk i mbulon më plotësisht nevojat ushqyese të foshnjës më të rritur.
Ushqimet e reja jepen një nga një, me disa ditë ndërmjet, që të mund të vëzhgohen reagimet e mundshme. Një renditje e përdorur shpesh përfshin lëngjet e frutave, puretë e frutave, perimet, qullin me qumësht e drithëra, mishin dhe peshkun.
Për fëmijët që kanë të afërm të ngushtë me sëmundje alergjike ndiqet një plan më i kujdesshëm. Në këtë qasje, agrumet, frutat arrore, vezët, peshku, qumështi i lopës që shitet për konsum të zakonshëm dhe drithërat me gluten fillohen më vonë, me rekomandimin për të pritur deri në fund të vitit të parë.
Edhe ushqimet foshnjore të prodhuara industrialisht mund të jenë pjesë e ushqyerjes plotësuese. Përgatiten me përbërës me prejardhje të kontrolluar, ndërsa puretë e gatshme cilësore janë një zgjedhje praktike për prindërit.
Frutat në ushqyerjen e foshnjës
Frutat sigurojnë energji, vitamina, minerale, ujë dhe fibra ushqimore që ndihmojnë tretjen e rregullt.
Ato fillojnë të shtohen jo më herët se pas mbushjes së muajit të pestë. Fillimisht mund të jepet lëng frutash si plotësim i një vakti me qumësht, e më pas pure frutash. Nëse foshnja shton mirë në peshë, fillimi i ushqimeve plotësuese shtyhet deri në gjashtë muaj të mbushur. Nëse shtimi në peshë ngadalësohet, mund të fillohet pas muajit të pestë.
Ushqimi i ri mund të shkaktojë reagime të tretjes, si ngërçe barku ose diarre, ndaj në fillim rekomandohet që frutat të jepen paradite. Te fëmijët nga familje me prirje për alergji kërkohet kujdes i veçantë me agrumet: limonin, portokallin, mandarinën dhe grejpfrutin.
Futja e perimeve në ushqyerje
Perimet zakonisht kanë më pak kalori se frutat, por janë burim i vlefshëm vitaminash, mineralesh, uji dhe fibrash ushqimore. Veçanërisht i rëndësishëm është ndikimi i tyre në tretjen e rregullt dhe funksionimin e zorrëve.
Fillimi i perimeve planifikohet pas muajit të gjashtë, mundësisht në drekë. Fillimisht jepen sasi të vogla, të cilat shtohen pak nga pak gjatë javëve në vazhdim, derisa vakti me perime të zëvendësojë një vakt me qumësht.
Drithërat gjatë vitit të parë
Drithërat janë burim i rëndësishëm karbohidratesh, proteinash bimore dhe vitaminash të grupit B. Shtohen kryesisht për vlerën e tyre energjetike, sidomos kur vaktet me qumësht nuk mjaftojnë më për ta ngopur foshnjën.
Midis muajit të pestë dhe të gjashtë parashikohen drithëra pa gluten, si orizi dhe misri. Drithërat me gluten, ndër to gruri, elbi dhe thekra, fillohen pas muajit të gjashtë. Në disa vende ndiqet edhe një qasje që e shtyn fillimin e tyre deri në fund të vitit të parë.
Puretë me drithëra e fruta ose drithëra e qumësht mund të jepen fillimisht në mëngjes, ndërsa vakti me qumësht e drithëra parashikohet edhe për mbrëmjen.
Mishi dhe peshku
Mishi dhe peshku sigurojnë hekur, proteina shtazore dhe vitamina të grupit B. Koha e fillimit të tyre varet nga mosha dhe lloji i ushqimit.
Pas muajit të gjashtë ose të shtatë mund të jepen mishra të bardhë e të njomë, si mishi i pulës, gjelit të detit dhe lepurit, si edhe mish viçi të vogël. Peshku i bardhë, mishi i qengjit dhe i kecit fillohen pas muajit të nëntë. Peshku i yndyrshëm parashikohet pasi fëmija të ketë mbushur një vjeç.
Vezët në ushqyerjen plotësuese
Vezët fillohen pas muajit të nëntë, me sasi të vogla të së verdhës së vezës të zier fort. Në fillim, e verdha mund t’u shtohet vakteve me perime dhe sasia rritet gradualisht. Pas një deri në dy muajsh, fëmija mund të marrë të verdhë veze një herë në javë.
Për shkak të mundësisë së një reaksioni alergjik, e bardha e vezës fillohet pasi fëmija të ketë mbushur një vjeç.
Vitaminat dhe mineralet gjatë foshnjërisë
Rritja dhe zhvillimi i shpejtë në vitin e parë krijojnë një nevojë të vazhdueshme për vitamina dhe minerale. Vëmendje e veçantë u kushtohet vitaminave C dhe D, hekurit dhe fluorit. Këta ushqyes lidhen me zhvillimin e kockave, formimin e gjakut, transportin e oksigjenit, funksionimin e metabolizmit dhe shëndetin e dhëmbëve.
Vitamina D dhe zhvillimi i kockave
Vitamina D merr pjesë në metabolizmin e kalciumit dhe në mineralizimin e duhur të kockave. Mungesa e saj te fëmijët mund të shkaktojë rakit, një sëmundje të kockave në rritje që vjen nga mineralizimi i pamjaftueshëm.
Përveç ndryshimeve në kocka, rakiti mund të shoqërohet me shqetësim, pagjumësi, irritim, djersitje të shtuar dhe ulje të tonusit të muskujve. Ndër shenjat e hershme në kocka janë zbutja e pjesës së pasme të kafkës, e njohur si kraniotabes, forma katrore e kokës dhe trashjet e kockave të gjata pranë nyjeve, të cilat mund të japin pamjen e nyjeve të dyfishta. Më vonë mund të shfaqen deformime, si këmbët në formë X ose O, si edhe ndryshime në formën e legenit të lidhura me rakitin.
Meqë ushqyerja e foshnjës nuk siguron mjaftueshëm vitaminë D, skema e suplementimit parashikon 400–600 njësi ndërkombëtare vitaminë D3 çdo ditë, nga muaji i parë deri në fund të vitit të parë. Gjatë vitit të dytë dhe të tretë, i njëjti interval dozimi parashikohet për muajt e dimrit.
Krahas vitaminës D, rëndësi ka marrja e mjaftueshme e kalciumit nga qumështi dhe produktet e tij, me rreth 500 ml qumësht në ditë, si edhe ekspozimi i përshtatshëm ndaj dritës së diellit.
Vitamina C
Vitamina C merr pjesë në disa procese të rëndësishme metabolike. Ajo ndihmon në metabolizmin e glukozës dhe hekurit, në zbërthimin e kolesterolit dhe të disa aminoacideve, si edhe në formimin e qelizave të gjakut.
Nevoja ditore gjatë foshnjërisë vlerësohet në 25–50 mg. Qumështi i gjirit përmban rreth 50 mg vitaminë C për litër, ndërsa formulave foshnjore të prodhuara industrialisht kjo vitaminë u shtohet gjatë prodhimit. Këto lloje ushqyerjeje me qumësht i plotësojnë nevojat për vitaminë C gjatë gjashtë muajve të parë. Pasi fillohen ushqimet plotësuese të përshtatshme, fëmija mund ta marrë edhe nga ushqime të tjera.
Për fëmijët që ushqehen me qumësht të zakonshëm konsumi parashikohet një preparat farmaceutik i vitaminës C, me dozë ditore 30 mg.
Hekuri dhe parandalimi i anemisë
Hekuri ka rol thelbësor në transportin e oksigjenit dhe të elektroneve në organizëm. Pjesa më e madhe e tij ndodhet në hemoglobinë, pigmenti i rruazave të kuqe të gjakut që mundëson transportin e oksigjenit. Mungesa e hekurit mund të çojë në anemi.
Deri në fund të vitit të parë, nevoja e foshnjës për hekur vlerësohet në rreth 10 mg në ditë. Ushqyerja cilësore është veçanërisht e rëndësishme për parandalimin e mungesës së hekurit. Ajo përfshin gjidhënien për të paktën gjashtë muaj ose përdorimin e formulave të pasuruara me hekur, fillimin e ushqimeve plotësuese midis muajit të katërt dhe të gjashtë, si edhe ushqime që përmbajnë hekur dhe vitaminë C. Drithërat, mishi, peshku dhe të brendshmet janë ndër burimet e hekurit, ndërsa limoni, portokalli dhe domatja janë shembuj ushqimesh që përmbajnë vitaminë C.
Për fëmijët që vazhdojnë të ushqehen me gji pas gjashtë muajsh, mund të shqyrtohet marrja shtesë e hekurit, pavarësisht ushqimeve plotësuese.
Kur mund të nevojiten shtesa hekuri?
Marrja parandaluese e hekurit në formë preparati farmaceutik shqyrtohet sidomos për disa grupe foshnjash. Këtu përfshihen foshnjat e lindura para kohe, duke filluar nga muaji i dytë i jetës, binjakët, fëmijët që kanë humbur gjak dhe të porsalindurit me përqendrim të ulët të hemoglobinës në lindje. Vëmendje të veçantë kërkojnë edhe foshnjat që rriten jashtëzakonisht shpejt, kanë infeksione të shpeshta ose jetojnë në familje me kushte të vështira socioekonomike.
Për foshnjat e lindura para kohe jepet një dozë ditore prej 2–4 mg hekur për kilogram të peshës trupore, ndërsa për grupet e tjera të përmendura parashikohen 1–2 mg/kg në ditë.
Fluori dhe shëndeti i dhëmbëve
Fluori ka veprim sistemik dhe lokal në shëndetin e dhëmbëve. Veprimi sistemik realizohet përmes përfshirjes së tij në smaltin e dhëmbëve, ndërsa veprimi lokal ndihmon remineralizimin e smaltit dhe mund të ketë efekt antibakterial. Sasia e pamjaftueshme e fluorit lidhet me rrezik më të lartë për karies.
Për mbrojtjen e dhëmbëve të qumështit dhe atyre të përhershëm përshkruhet kombinimi i veprimit sistemik me atë lokal.
Nuk është sqaruar plotësisht nëse marrja e fluorit gjatë shtatzënisë mund të parandalojë kariesin te fëmija dhe në çfarë mase.
Fluoruret në ujin e pijshëm dhe skema e suplementimit
Përqendrimi i fluorit në ujin e pijshëm ka rëndësi në përcaktimin e nevojës për marrje shtesë. Kur përqendrimi është nën 0,3 mg/L, parashikohet marrje shtesë e fluorit.
Vlera të tilla janë regjistruar pothuajse në të gjithë Kroacinë, ndërsa në zonën e Kutinës, Ivanić-Gradit dhe në disa pjesë të qarkut Vukovar-Srijem janë matur përqendrime nga 0,3 deri në 0,6 mg/L. Për zonat me përqendrim më të lartë përshkruhet përdorimi i gjysmës së dozës së parashikuar për ujë me më pak se 0,3 mg/L fluorure.
Skema e përdorimit sistemik përfshin këto sasi fluoruri natriumi:
- Nga muaji i gjashtë deri në fund të vitit të dytë: 0,25 mg në ditë.
- Pas ditëlindjes së dytë: dy tableta në ditë, secila me 0,25 mg.
- Nga mosha katër deri në pesë vjeç: tri tableta të tilla në ditë.
- Nga viti i gjashtë: një tabletë prej 1 mg në ditë.
Për foshnjat që ushqehen me gji përshkruhet edhe mundësia që nëna të marrë një tabletë fluori prej 1 mg.
Përveç marrjes sistemike, mbrojtja lokale përfshin pastën e dhëmbëve me fluor dhe larjen me xhel me aminofluorur një herë në shtatë deri në katërmbëdhjetë ditë. Rëndësi i kushtohet edhe larjes së rregullt të dhëmbëve pas çdo vakti.
Për të arritur efektin e plotë sistemik, përcaktohet marrja e tabletave të paktën 200 herë në vit. Për veprim edhe lokal, tabletat mund të treten në pak ujë ose të përtypen.
Vaktet me qumësht dhe ushqimet plotësuese në vitin e parë
Nevojat për ushqim ndryshojnë me rritjen e fëmijës. Numri i vakteve, sasitë dhe pjesa e qumështit në ushqyerje përshtaten gradualisht me moshën dhe fillimin e ushqimeve të tjera. Skema e mëposhtme përmbledh numrin e vakteve ditore, sasitë orientuese të qumështit dhe llojet e ushqimeve që fillohen gjatë vitit të parë.
Skemë orientuese e vakteve
| Mosha | Numri i përgjithshëm i vakteve | Vaktet me qumësht | Lloji i qumështit |
|---|---|---|---|
| 1 muaj | Sipas kërkesës së foshnjës, rreth 6–7 | 6–7 × 70–100 ml | Gjidhënie ose formulë fillestare |
| 2 muaj | 6 | 6 × 100–130 ml | Gjidhënie ose formulë fillestare |
| 3 muaj | 5–6 | 5–6 × 130–160 ml | Gjidhënie ose formulë fillestare |
| 4 muaj | 5 | 5 × 160–200 ml | Gjidhënie ose formulë fillestare |
| 5 muaj | 4–5 | 3 × 250 ml | Gjidhënie ose formulë vazhdimi |
| 6 muaj | 4–5 | 2 × 250 ml | Gjidhënie ose formulë vazhdimi |
| 7–12 muaj | 4–5 | 2 × 250 ml | Gjidhënie ose formulë vazhdimi |
Sasitë në tabelë përshkruajnë skemën e vakteve me qumësht; foshnjat që ushqehen me gji vazhdojnë të pinë në gji.
Shtimi i vakteve të tjera
Muaji i pestë: Shtohen lëngu ose pureja e frutave, si edhe perimet dhe orizi. Parashikohen një deri në dy vakte plotësuese, përfshirë një vakt prej rreth 250 ml.
Muaji i gjashtë: Përfshihen lëngjet e frutave, puretë me fruta dhe me fruta e drithëra, perimet, drithërat pa gluten dhe mishi. Parashikohen dy deri në tri vakte plotësuese, me një vakt frutash dhe një me perime prej rreth 250 ml. Mishi jepet dy deri në tri herë në javë, deri në 20 g për vakt.
Nga muaji i shtatë deri në të dymbëdhjetin: Vazhdojnë dy deri në tri vakte plotësuese dhe fillohen drithërat me gluten, mishi, e verdha e vezës dhe peshku i bardhë. Mishi parashikohet dy deri në tri herë në javë, në sasi prej 30–35 g, ndërsa e verdha e vezës një herë në javë.
Për foshnjat që shtojnë mirë në peshë, fillimi i ushqimeve plotësuese shtyhet me rreth një muaj.
Ushqimet sipas moshës
Zgjerimi gradual i menysë përfshin lloje të ndryshme frutash, perimesh, drithërash, produktesh qumështi, mishi, peshku dhe vezësh.
Qumështi, frutat, drithërat dhe perimet
| Mosha | Qumështi dhe produktet e tij | Frutat | Drithërat | Perimet |
|---|---|---|---|---|
| 5–6 muaj | Qumësht gjiri ose formulë e përshtatur për foshnja | Mollë, banane, dardhë | Petëza orizi dhe misri | Karotë, lakër rrepë (kohlrabi), panxhar gjethor, kungulleshkë |
| 7 muaj | Qumësht gjiri ose formulë e përshtatur për foshnja | Kajsi, pjeshkë dhe frutat e filluara më parë | Petëza tërshëre, grurë, elb | Patate, brokoli, spinaq |
| 8 muaj | Qumësht gjiri ose formulë e përshtatur për foshnja | Frutat e filluara më parë | Bukë, bukë e thekur e thatë | Bishtaja, kungull, bizele të bëra pure |
| 9 muaj | Qumësht gjiri ose formulë e përshtatur për foshnja | Frutat e filluara më parë, limon, portokall | Makarona | Lakër e Savojës, presh |
| 10 muaj | Qumësht gjiri ose formulë e përshtatur për foshnja, djathë nga qumështi i lopës, kos, gjalpë | Fruta të përziera | Drithërat e filluara më parë | Perimet e filluara më parë |
| 11 muaj | Ushqimet e filluara më parë | Frutat e filluara më parë | Drithërat e filluara më parë | Thjerrëza, lakër |
| 12 muaj | Ushqimet e filluara më parë | Shalqi, fruta të pyllit | Përzierje drithërash | Fasule |
Yndyrnat, mishi, peshku, vezët dhe ëmbëlsirat
| Mosha | Yndyrnat dhe erëzat | Mishi, peshku dhe vezët | Ëmbëlsirat dhe ushqime të tjera |
|---|---|---|---|
| 5–6 muaj | — | Mish i bardhë pule dhe gjeli deti, i parashikuar pas muajit të shtatë | — |
| 7 muaj | Vaj ulliri | Mish viçi të vogël, lepur | Biskota petit beurre, petëza misri |
| 8 muaj | — | Mish qengji, peshk i bardhë | — |
| 9 muaj | — | E verdhë veze | — |
| 10 muaj | — | Mish gjedhi të ri, mish gjedhi të rritur | Puding |
| 11 muaj | — | Vazhdimi i ushqimeve të filluara më parë | — |
| 12 muaj | Sasi të vogla erëzash, hudhër | Proshutë e presuar, e bardhë veze | — |
Vezët, peshku, agrumet, frutat arrore, kikirikët dhe produktet që i përmbajnë, si disa ushqime të vogla të paketuara, veçohen për potencial më të lartë alergjik. Në këtë skemë, fillimi i tyre shtyhet deri në fund të vitit të parë.
Ushqyerja e foshnjave me nevoja të veçanta
Disa fëmijë kanë nevojë për kujdes të shtuar në zgjedhjen e ushqimit për shkak të alergjive, çrregullimeve të tretjes ose gjendjeve të tjera shëndetësore. Ndër temat me rëndësi janë alergjitë ushqimore, sëmundja celiake, nxjerrja e sasive të vogla të qumështit, të vjellat dhe refluksi gastroezofageal.
Alergjitë ushqimore gjatë foshnjërisë
Sëmundjet alergjike po bëhen më të shpeshta dhe në vendet shumë të zhvilluara vlerësohet se prekin rreth 5–8% të fëmijëve. Alergjitë ushqimore janë më të rralla se sëmundjet alergjike në tërësi, por kanë rëndësi të veçantë në fëmijërinë e hershme, kur mekanizmat imunitarë dhe mekanizmat e tjerë mbrojtës të aparatit tretës ende nuk janë pjekur. Mbindjeshmëria ndaj qumështit është regjistruar te rreth 3% e fëmijëve.
Megjithatë, jo çdo reagim i pakëndshëm ndaj ushqimit është alergji. Alergjitë përbëjnë vetëm një pjesë të reaksioneve të mundshme të padëshiruara; shumë shqetësime të tjera lindin nga mekanizma joimunitarë, toksikë ose jotoksikë. Vendosja e diagnozës mund të jetë e vështirë. Kur dyshohet për një ushqim të caktuar, shmangia e tij ka rol të rëndësishëm brenda një procesi të përshtatshëm vlerësimi dhe trajtimi.
Alergjenët ushqimorë më të shpeshtë
Ushqimet që shkaktojnë shpesh reaksione alergjike te fëmijët përfshijnë:
- Proteinat e qumështit të lopës.
- Vezët.
- Sojën.
- Peshkun.
- Frutat arrore.
Qumështi i lopës ka rëndësi të veçantë, sepse disa foshnja mund të ekspozohen ndaj tij që menjëherë pas lindjes.
Alergjenët e fshehur në produktet ushqimore
Alergjenët nuk dallohen gjithmonë lehtë në ushqimet e gatshme. Sasi të vogla përbërësish mund të gjenden në produkte ku prindërit nuk presin t’i hasin. Shembuj janë qumështi i lopës në salsiçe, vaji i kikirikut në përzierjet e vajrave bimore dhe lecitina që përdoret si emulgator.
Prandaj, për fëmijët me alergji të konfirmuar është veçanërisht e rëndësishme të lexohen me kujdes etiketat e produkteve. Përparësi u jepet vakteve të thjeshta me përbërës të njohur, sidomos kur përgatiten në shtëpi dhe prindërit mund të kontrollojnë përbërjen e tyre.
Reaksionet alergjike të kryqëzuara
Ngjashmëritë mes alergjenëve mund të shkaktojnë reaksione ndaj disa ushqimeve ose substancave të ndryshme në mjedis. Te fëmijët alergjikë ndaj proteinave të qumështit të lopës është vërejtur edhe lidhje me alergjinë ndaj sojës. Në disa studime, shpeshtësia e këtyre reaksioneve ka arritur deri në 40%.
Alergjitë e kryqëzuara mund të lidhin edhe alergjenët ushqimorë me ata që thithen gjatë frymëmarrjes. Shembuj janë lidhja mes mollës dhe polenit të mështeknës, si edhe ajo mes krustaceve detare dhe alergjenëve të pluhurit të shtëpisë.
Si të dallohet një alergji ushqimore?
Një reaksion alergjik mund të prekë sisteme të ndryshme të organizmit. Ndryshimet shfaqen më shpesh në lëkurë, në mukozën e gojës, në aparatin tretës ose në rrugët e frymëmarrjes.
Reaksionet e lëkurës mund të përfshijnë dermatitin atopik dhe urtikarien. Në gojë mund të shfaqen kruarje ose ënjtje e mukozës. Shqetësimet e tretjes përfshijnë ngërçe, të vjella dhe diarre. Simptomat e frymëmarrjes mund të shfaqen me kollë dhe vështirësi në frymëmarrje.
Në rastet më të rënda mund të ndodhë një reaksion alergjik sistemik, ose shok anafilaktik, që përbën rrezik të menjëhershëm për jetën.
Pamja dhe shkalla e reaksioneve alergjike varen edhe nga mosha e fëmijës. Te foshnjat preken më shpesh lëkura dhe aparati tretës.
Vëzhgimet e prindërve kanë rol të rëndësishëm në gjetjen e alergjenit të mundshëm. Të dhënat për ushqimet e sapofilluara dhe reagimet që pasuan mund ta ndihmojnë pediatrin në vlerësim. Për këtë arsye, ushqimet fillohen gradualisht, me jo më shumë se dy ushqime të reja gjatë një jave.
Ushqyerja në rast alergjie ndaj qumështit të lopës
Alergjia e konfirmuar ndaj proteinave të qumështit të lopës kërkon një mënyrë të posaçme ushqyerjeje. Parashikohet ushqyerje vetëm me gji gjatë gjashtë muajve të parë, ndërsa nëna shmang qumështin dhe produktet e tij në ushqyerjen e vet.
Nëse gjidhënia nuk është e mundur, përdoren formula të posaçme, ku vetitë alergjike të proteinave janë pakësuar përmes përpunimit teknologjik. Ndër përbërësit e këtyre produkteve përmenden hidrolizatet e proteinave, të sojës dhe të kolagjenit.
Fëmijës alergjik ndaj qumështit të lopës nuk i jepet as qumësht dhie, as qumësht deleje. Këto lloje qumështi nuk parashikohen as për ushqyerjen e zakonshme të foshnjave para se të mbushin një vjeç.
Pas muajit të gjashtë, ushqimet plotësuese fillohen gradualisht, duke shmangur qumështin e lopës, vezët, kikirikët dhe produktet si Smoki me kikirikë, mishin e derrit dhe mjaltin.
Te shumë fëmijë, alergjitë ushqimore dobësohen ose zhduken me kalimin e kohës. Alergjitë ndaj qumështit dhe vezëve raportohet se zhduken deri në moshën trevjeçare te më shumë se tre të katërtat e fëmijëve të prekur. Pediatri alergolog vendos kur mund të provohet sërish ushqimi që ka shkaktuar reaksione.
Parandalimi i sëmundjeve alergjike
Në parandalimin e reaksioneve alergjike kanë rëndësi shmangia e tymit të duhanit pranë fëmijës, gjidhënia për sa më gjatë dhe fillimi gradual i ushqimeve plotësuese pas muajit të katërt.
Te fëmijët që kanë të afërm të ngushtë me sëmundje alergjike, rreziku për të zhvilluar alergji mund të jetë dukshëm më i lartë dhe, sipas disa vlerësimeve, arrin deri në 70%. Për këtë grup fëmijësh parashikohet një qasje më e kujdesshme:
- Ushqyerje vetëm me gji gjatë gjashtë muajve të parë.
- Fillim gradual i ushqimeve plotësuese pas muajit të gjashtë.
- Shmangie e vezëve, peshkut, kikirikëve, mishit të derrit dhe mjaltit deri në fund të vitit të parë.
- Shmangie e ushqimeve alergjizuese nga nëna që ushqen me gji.
- Mospirja e duhanit pranë fëmijës.
- Pakësim sa më i madh i pluhurit të shtëpisë.
Sëmundja celiake dhe ushqyerja pa gluten
Sëmundja celiake, e njohur edhe si enteropati nga gluteni, është një sëmundje kronike e aparatit tretës që prek fëmijët dhe të rriturit. Ajo lidhet me një reagim të vazhdueshëm të organizmit ndaj glutenit dhe përbërësve të tij, ndër të cilët veçohet gliadina.
Gluteni gjendet në disa drithëra, kryesisht në grurë, elb dhe thekër. Orizi, misri dhe hikrra nuk përmbajnë gluten.
Shenjat e sëmundjes celiake te fëmijët e vegjël
Simptomat shpesh fillojnë të vihen re midis muajit të nëntë dhe të njëzet e katërt të jetës. Ato mund të përfshijnë shqetësime të tretjes, sidomos jashtëqitje të bollshme me erë të rëndë dhe diarre. Fëmija mund të shtojë më pak në peshë, të bëhet i irrituar dhe të zhvillojë anemi më të theksuar.
Diagnozën e vendos pediatri gastroenterolog pas ekzaminimeve të duhura. Ushqyerja rreptësisht pa gluten është baza e trajtimit të suksesshëm dhe mund të mundësojë vazhdimin e duhur të rritjes dhe zhvillimit.
Fillimi i drithërave me gluten në moshë shumë të hershme lidhet me rrezik më të lartë për forma klinike më të rënda të sëmundjes. Prandaj, skema e ushqyerjes plotësuese e parashikon fillimin e tyre pas muajit të gjashtë, ndërsa për fëmijët e prirur ndaj alergjive edhe më vonë.
Shqetësimet e tretjes në vitin e parë
Viti i parë shënon rritjen dhe zhvillimin më të shpejtë të fëmijërisë së hershme. Një foshnjë e shëndetshme zakonisht e dyfishon peshën e lindjes gjatë gjashtë muajve të parë dhe mund ta trefishojë deri në fund të vitit të parë.
Shqetësimet e tretjes janë shpesh shkak shqetësimi për prindërit dhe arsye për vizita te pediatri. Ndër vështirësitë më të shpeshta janë kthimi i sasive të vogla të ushqimit, të vjellat dhe kapsllëku.
Nxjerrja e pak qumështi ndryshon nga të vjellat
Regurgitimi është kthimi i një sasie të vogël të ushqimit të gëlltitur gjatë vaktit ose menjëherë pas ushqyerjes. Është i zakonshëm gjatë foshnjërisë dhe zakonisht pakësohet gradualisht gjatë vitit të parë.
Të vjellat janë një zbrazje më e theksuar e stomakut, që zakonisht ndodh njëfarë kohe pas ushqyerjes. Një nga shkaqet e shpeshta të kthimit të përmbajtjes së stomakut është refluksi gastroezofageal.
Refluksi gastroezofageal te foshnjat
Refluksi gastroezofageal është kthimi i përmbajtjes së stomakut në ezofag. Shfaqet te rreth 20–40% e foshnjave dhe mund të fillojë midis javës së dytë dhe të gjashtë të jetës. Shkaqet mund të jenë të ndryshme, por rol të rëndësishëm ka papjekuria e mekanizmit që zakonisht pengon kthimin e përmbajtjes së stomakut.
Kur fëmija zhvillohet mirë dhe shton siç duhet në peshë, kjo dukuri shpesh konsiderohet kalimtare. Megjithatë, nëse kthimi i ushqimit çon në ngecje të shtimit në peshë ose në shqetësime të tjera shëndetësore, gjendja mund të marrë tiparet e sëmundjes së refluksit.
Ndërlikimet e mundshme të sëmundjes së refluksit
Kthimi i shpeshtë i përmbajtjes acide të stomakut mund të shkaktojë inflamacion të mukozës së ezofagut. Në raste më të rënda mund të shfaqen anemi dhe të vjella me gjak.
Ndërlikime të tjera mund të lindin nëse përmbajtja e stomakut arrin në rrugët e frymëmarrjes dhe futet në trake. Këtu përfshihen inflamacioni i kordave të zërit, pneumonia nga aspirimi dhe bronkitet e përsëritura.
Mënyrat e trajtimit të refluksit
Trajtimi i shqetësimeve nga refluksi përfshin masa në ushqyerje, përshtatje të pozicionit të trupit, barna dhe, shumë rrallë, ndërhyrje kirurgjikale. Shoqata Evropiane e Gastroenterologjisë Pediatrike, ESPGHAN, i ka shqyrtuar këto qasje në rekomandimet e saj profesionale.
Masat në ushqyerje. Për foshnjat që marrin formulë mund të përdoren produkte të posaçme kundër refluksit, të njohura si formula AR, të cilat synojnë të pakësojnë kthimin e qumështit në ezofag. Përshkruhet edhe trashja e formulës së zakonshme me shtimin e 2–5% lëngu të trashë të orizit të zier. Kjo mënyrë përshtatjeje e formulës nuk zbatohet te foshnjat që ushqehen vetëm me gji.
Masat e pozicionimit. Ndër metodat e përshkruara janë ngritja e pjesës ku mbështetet koka me rreth 30%, mbajtja e foshnjës drejt me kokën të mbështetur në supin e nënës për të paktën gjysmë ore pas ushqyerjes, si edhe vendosja në anën e djathtë me pjesën e kokës të ngritur.
Trajtimi me barna. Përdoret rrallë, zakonisht pas vlerësimit specialistik dhe ekzaminimeve spitalore nga pediatri gastroenterolog.
Trajtimi kirurgjikal. Te fëmijët kryhet jashtëzakonisht rrallë.
Shkaqe të tjera të mundshme të të vjellave
Të vjellat te fëmijët nuk lidhen gjithmonë me refluksin gastroezofageal. Ndër shkaqet e mundshme janë mbindjeshmëria ndaj proteinave të qumështit të lopës, anomalitë e lindura të aparatit tretës, sëmundjet metabolike, infeksionet dhe disa sëmundje të sistemit nervor qendror. Për shkak të larmisë së shkaqeve të mundshme, kur fëmija vjell është e nevojshme të këshilloheni me pediatrin.
Receta të thjeshta për foshnjën
Përgatitja e pureve dhe vakteve të tjera të thjeshta lejon kombinimin e ushqimeve me prejardhje dhe përbërje ushqyese të ndryshme.
Recetat përfshijnë fruta, perime, drithëra, qumësht, mish, peshk dhe vezë, me sasi dhe mënyra përgatitjeje të përshtatura për faza të caktuara të ushqyerjes plotësuese.
Pure frutash me petëza orizi ose misri
Përbërësit:
- 100 ml ujë
- 5 g sheqer, rreth një lugë çaji
- 15–20 g petëza orizi ose misri
- 50–80 g fruta të freskëta, si mollë, banane, kajsi ose pjeshkë
Përgatitja
Zieni ujin me sheqerin dhe hidheni lëngun e ngrohtë mbi petëzat. Përziejeni derisa masa të bëhet e njëtrajtshme dhe pa kokrriza.
Sa masa është ende e ngrohtë, shtoni frutat e lara e të pastruara, të cilat i keni grirë në rende, bërë pure ose copëtuar imët.
Ky vakt parashikohet pasi foshnja të ketë mbushur katër muaj, si zëvendësim për një vakt me qumësht.
Pas muajit të gjashtë, petëzat e orizit ose misrit mund të zëvendësohen me biskota.
Qull me qumësht dhe semolinë
Përbërësit:
- 200 ml qumësht
- 15 g semolinë gruri ose miell të trashë misri, rreth tri lugë çaji
- 15 g sheqer
Përgatitja
Ngrohni qumështin me sheqerin derisa të vlojë, pastaj shtoni gradualisht semolinën e grurit ose miellin e trashë të misrit, duke e përzier vazhdimisht.
Ziejeni për rreth 10–15 minuta, derisa të arrijë trashësinë e duhur.
Nëse gjatë zierjes avullon tepër lëng, mund të shtoni sasinë e nevojshme të ujit.
Ky vakt parashikohet pasi foshnja të ketë mbushur gjashtë muaj.
Qull me qumësht dhe drithëra
Përbërësit:
- 220 ml qumësht
- 10 g sheqer
- 30 g petëza misri ose orizi, rreth shtatë deri në tetë lugë gjelle
Përgatitja
Zieni qumështin me sheqerin për rreth tri minuta, pastaj hidheni mbi petëzat.
Përziejeni derisa të mos mbeten kokrriza dhe qulli të jetë i njëtrajtshëm.
Vakti parashikohet pasi foshnja të ketë mbushur katër muaj.
Përdorni qumështin që foshnja merr zakonisht: qumësht gjiri të shtrydhur, formulë fillestare deri në muajin e katërt ose formulë vazhdimi pas kësaj moshe.
Pas muajit të gjashtë, petëzat e orizit ose misrit mund të zëvendësohen me rreth 20 g biskota të bluara ose të thërrmuara.
Pure perimesh
Përbërësit:
- 50–80 g perime, si karotë, panxhar gjethor, spinaq, lakër rrepë (kohlrabi) ose lulelakër
- 150 ml ujë
- 5 g gjalpë
- 100 ml nga qumështi që foshnja pi zakonisht
Përgatitja
Pastroni perimet, lajini mirë dhe ziejini në ujë derisa të zbuten plotësisht.
Pastaj shtypini ose kalojini në blender për të përftuar një masë të njëtrajtshme.
Shtoni shumë pak kripë dhe një lugë çaji gjalpë. Rregullojeni trashësinë me ujin ku janë zier perimet ose me qumësht.
Mund të shtoni edhe miell të trashë misri ose semolinë gruri pasi t’i keni zier, si edhe petëza orizi.
Pureja me perime, drithëra dhe qumësht parashikohet pasi foshnja të ketë mbushur gjashtë muaj.
Pure perimesh me mish, peshk ose vezë
Përbërësit:
- 80–100 g perime: karotë, panxhar gjethor, spinaq, domate, lakër rrepë (kohlrabi), presh, lakra Brukseli, lakër, kungulleshkë, fasule ose bizele
- 200–250 ml ujë
- 5 g gjalpë, rreth një lugë çaji
- 10 g semolinë gruri, miell të trashë misri ose makarona të vogla
- 20–30 g mish ose peshk: pulë, gjel deti, qengj, viç i vogël, mëlçi ose peshk i bardhë
Fasulet dhe bizelet parashikohen në formë pureje nga muaji i dhjetë i jetës.
Përgatitja
Ziejini perimet e pastruara e të lara bashkë me mishin në ujë me pak kripë, derisa të zbuten plotësisht.
Shtypini perimet ose kalojini në blender, ndërsa mishin copëtojeni veçmas imët.
Në lëngun e zierjes shtoni semolinën, miellin e trashë të misrit ose makaronat shumë të vogla. Pasi të jenë zier, shtoni perimet e shtypura dhe lëreni përzierjen të marrë edhe një valë të shkurtër.
Në fund shtoni mishin, peshkun ose vezën të copëtuar imët.
Në vend të semolinës dhe makaronave mund të përdorni patate, miell të trashë misri ose oriz.
Përveç mëlçisë, mishin mund ta zëvendësojë edhe një e verdhë veze e zier fort dhe e shtypur me pirun.
Pure frutash me petëza drithërash
Përbërësit:
- 50 ml ujë të zier
- 20 g petëza orizi, rreth katër lugë gjelle
- 100–120 g fruta të lara dhe të pastruara
- Sipas dëshirës, 100 ml nga qumështi që foshnja pi zakonisht
Përgatitja
Hidheni ujin e zier mbi petëzat e orizit dhe përpunojeni përzierjen me pirun.
Pasi të ftohet pak, shtoni frutat e përgatitura dhe të copëtuara imët.
Përziejini ose kalojini në blender deri në trashësinë e dëshiruar.
Puresë mund t’i shtoni edhe qumështin që është tashmë pjesë e ushqyerjes së foshnjës.
Pas muajit të shtatë, petëzat e orizit ose misrit mund të zëvendësohen me dy deri në tri biskota petit beurre, duke pasur parasysh se këto biskota përmbajnë qumësht.
Pas muajit të nëntë, qumështi në pure mund të zëvendësohet me kos ose djathë.
Perime me drithëra dhe vaj ulliri
Përbërësit:
- Perime sipas zgjedhjes
- Oriz ose miell i trashë misri
- Ujë
- Një lugë çaji vaj ulliri
Përgatitja
Pastroni dhe lani perimet, vendosini në një enë dhe hidhni ujë të valë sa të mbulohen.
Kur të jenë gjysmë të ziera, shtoni orizin e larë ose miellin e trashë të misrit dhe një lugë çaji vaj ulliri.
Vazhdoni zierjen për rreth dhjetë minuta.
Kur përbërësit të jenë zbutur plotësisht, kullojini dhe shtypini ose kalojini në blender. Sipas nevojës shtoni nga uji i zierjes së perimeve, derisa të arrini trashësinë e dëshiruar.
Pas muajit të shtatë, vaktit mund t’i shtohen dy deri në tri lugë gjelle mish të zier dhe të copëtuar imët.
Nga e njëjta moshë, perimet mund të gatuhen në lëng mishi të kulluar, në vend të ujit të thjeshtë.
Cilin qumësht të përdorni në pure dhe qull?
Për vaktet me qumësht ose me qumësht e drithëra përdoret lloji i qumështit që foshnja merr tashmë.
Mund të jetë qumësht gjiri i shtrydhur, formulë fillestare e parashikuar deri në mbushjen e muajit të katërt ose formulë vazhdimi për moshën më të madhe.
Kështu, qumështi që fëmija ka pranuar mbetet pjesë e vakteve edhe ndërsa menyja zgjerohet gradualisht.

