Rikuperimi pas lindjes: kujdesi për veten
Ardhja e foshnjës ndryshon jetën e përditshme, por nevoja për t'u kujdesur për nënën nuk mbaron me daljen nga materniteti. Trupi po rikuperohet nga shtatzënia dhe lindja, marrëdhëniet në familje po ndryshojnë dhe ju po njihni fëmijën tuaj mes lodhjes e një ritmi ditor shpesh të paparashikueshëm. Nuk ka një afat të vetëm brenda të cilit çdo grua duhet të ndihet si më parë. Të kuptoni shqetësimet e zakonshme, të gjeni mënyra për t'i lehtësuar dhe të dalloni kur nevojitet ndihmë profesionale është po aq e rëndësishme sa të mësoni të kujdeseni për të porsalindurin.

Përmbajtja e artikullit
Javët e para: rikuperoheni dhe njihni foshnjën
Përvoja e lindjes mund të ndikojë në mënyrën si një grua e sheh veten, në afërsinë me fëmijën dhe partnerin, si edhe në sigurinë që ndien në rolin e ri. Përgatitja dhe mundësia për të marrë pjesë aktivisht gjatë lindjes mund t'i ndihmojnë disa gra të kenë më shumë besim te vetja. Megjithatë, këto nuk janë matës të aftësive të një nëne dhe as kusht për një marrëdhënie të mirë me foshnjën. Në javët e para mësoni të dalloni nevojat dhe reagimet e fëmijës, ndërkohë që përballeni edhe me rikuperimin fizik. Kjo periudhë mund të shoqërohet me hutim, pasiguri, ndjenjën e pafuqisë ose ndryshime humori. Mungesa e mbështetjes familjare, largësia nga njerëzit e afërt, pak mundësi për të biseduar, shqetësimet financiare dhe presioni për të rimarrë menjëherë përsipër detyrimet e mëparshme mund ta vështirësojnë më tej. Kur rrethanat e lejojnë, përfshirja në kujdesin për foshnjën që në maternitet, me shpjegimet dhe mbështetjen e personelit, ju jep mundësi të njihni sjelljen e saj dhe të ushtroni kujdesin bazë. Kjo përvojë mund të pakësojë pasigurinë kur ktheheni në shtëpi dhe t'ju ndihmojë të krijoni më shumë afërsi me foshnjën.
Gjashtë javë nuk janë afati për rikuperim të plotë
Periudha e lehonisë, ose puerperiumi, tradicionalisht përfshin gjashtë javët e para pas lindjes. Rikuperimi i plotë fizik dhe emocional, megjithatë, mund të zgjasë shumë më tepër. Pushimi, ushqyerja e përshtatshme, njohja e ndryshimeve në trup dhe kthimi gradual në aktivitete duhet t'u përgjigjen nevojave reale të gruas, jo pritshmërisë që ajo të rifillojë sa më shpejt gjithçka si më parë. Gjendja shëndetësore, mënyra e lindjes dhe komplikimet e mundshme ndikojnë në atë që është e rehatshme dhe e përshtatshme në çdo fazë. Ndihma praktike dhe lehtësimi i shqetësimeve të përditshme janë pjesë e këtij rikuperimi, pa u kërkuar të gjitha grave të ndjekin të njëjtin ritëm.
Kontrollet sipas nevojave tuaja, jo vetëm kalendarit
Kujdesi shëndetësor pas lindjes përfshin gjendjen fizike dhe emocionale, gjidhënien dhe vështirësitë që mund të shfaqen. Ai nuk përfundon me daljen nga materniteti apo me një kontroll të vetëm. Kolegji Amerikan i Obstetërve dhe Gjinekologëve (ACOG), në udhëzimet e tij për SHBA-në, rekomandon kontakt me profesionistin që ofron kujdesin pas lindjes brenda tri javëve të para dhe një vizitë të plotë jo më vonë se java e dymbëdhjetë pas lindjes. Ky nuk është një kalendar universal dhe as arsye për të shtyrë kontaktin e parë: Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon kujdes menjëherë pas lindjes dhe kontakte të tjera në ditët e javët e para. Plani konkret duhet të përputhet me udhëzimet vendore dhe nevojat tuaja shëndetësore. Tensioni i lartë i gjakut gjatë shtatzënisë dhe rrethana të tjera me rrezik mund të kërkojnë ndjekje më të hershme. Një simptomë shqetësuese është gjithmonë arsye për të kërkuar këshillë përpara vizitës së planifikuar.
Kujdes i butë për gjinjtë gjatë gjidhënies
Gjinjtë kanë nevojë për kujdes të thjeshtë dhe të butë. Për larjen e përditshme zakonisht mjafton ujë i vakët. Sipas nevojës mund të përdorni sapun të butë, por larja e shpeshtë e thithkave me sapun mund ta thajë dhe ta irritojë lëkurën e ndjeshme. Pas larjes thajini me kujdes, pa i fërkuar. Reçipetat duhet t'i mbështesin gjinjtë në mënyrë të rehatshme, pa i shtrënguar apo ushtruar presion. Nëse rrjedh qumësht mes vakteve të gjidhënies, mund t'ju ndihmojnë jastëkët thithës për reçipeta. Ndërrojini rregullisht, që lëkura të mos mbetet e lagësht për kohë të gjatë.
Thithka të dhimbshme: kontrolloni fillimisht pozicionin dhe kapjen e gjirit
Dhimbja dhe dëmtimet e thithkave shpesh lidhen me pozicionin e foshnjës ose me kapjen sipërfaqësore të gjirit. Kur kapja është e mirë, foshnja e merr thellë në gojë thithkën bashkë me një pjesë të përshtatshme të areolës, zonës më të errët rreth saj, pa fërkim apo presion të vazhdueshëm që i shkakton dhimbje thithkës. Prandaj është më e rëndësishme të gjendet shkaku sesa vetëm të lehtësohen pasojat. Ndryshimi i pozicionit, tharja e butë pas larjes dhe gjidhënies, si edhe lënia e thithkave në ajër për pak kohë, mund të pakësojnë irritimin e mëtejshëm. Nëse ju duhet krem për thithkat, kontrolloni më parë nëse është i përshtatshëm gjatë gjidhënies. Dhimbja në çdo vakt gjidhënieje, çarjet, gjakderdhja ose përkeqësimi i parehatisë janë arsye për të kërkuar herët ndihmën e mamisë, një këshillueseje për gjidhënien apo një profesionisti tjetër të kualifikuar të shëndetit. Përveç kapjes së gjirit, ndonjëherë duhet vlerësuar edhe nëse ka infeksion ose një shkak tjetër të dhimbjes.
Shtrydhja e qumështit dhe mbrojtëset e thithkave nuk zëvendësojnë vlerësimin
Nëse dhimbja e bën të pamundur ose shumë të vështirë ushqyerjen në gji, shtrydhja e përkohshme me dorë ose përdorimi i pompës mund të ndihmojë që foshnja të vazhdojë të marrë qumësht gjiri ndërsa zona e ndjeshme rikuperohet. Mënyra e nxjerrjes dhe sasia e qumështit duhet të përshtaten me gjendjen e gjirit dhe nevojat e ushqyerjes. Mbrojtësja prej silikoni për thithkën mund të jetë e dobishme në rrethana të caktuara, por nuk është zgjedhja e parë për thithkat e dhimbshme dhe nuk e zgjidh vetë shkakun. Përdorimi i saj duhet të shoqërohet me vlerësim profesional të kapjes së gjirit dhe të kalimit të qumështit nga gjiri te foshnja, sepse te disa foshnja thithja mund të jetë më pak e efektshme me mbrojtëse.
Gjidhënia nuk matet me minuta të paracaktuara
Kohëzgjatja e gjidhënies duhet të ndjekë nevojat e foshnjës dhe shenjat e ngopjes, jo orën. Nuk ka dobi ta zgjatni një vakt vetëm që të arrijë një numër të caktuar minutash, as ta ndërprisni përpara se foshnja të ketë përfunduar. Duke vëzhguar sjelljen e saj, mund ta përshtatni ushqyerjen me nevojat reale. Dhimbja ose vështirësitë në thithje duhen trajtuar me mbështetje profesionale, jo me rregulla të ngurta kohore.
Tendosja e gjinjve, nxjerrja e qumështit dhe mastiti
Gjinjtë e tendosur, të ënjtur ose të dhimbshëm mund ta vështirësojnë gjidhënien. Vështirësia në rrjedhjen e qumështit dhe ënjtja e indeve mund të jenë pjesë e një procesi inflamator. Mastiti është inflamacion i gjirit, i cili mund të shfaqet me dhimbje, skuqje, ënjtje dhe ndjeshmëri, ndonjëherë edhe me temperaturë dhe dobësi të përgjithshme. Mund të jetë kryesisht inflamator ose të përfshijë edhe një infeksion bakterial, ndaj mënyra e duhur e trajtimit përcaktohet nga vlerësimi klinik. Shtrydhja me dorë e një sasie të vogël qumështi mund ta lehtësojë tendosjen; pompa mund të përdoret sipas nevojës për të siguruar qumësht për foshnjën ose për të ruajtur prodhimin e tij. Megjithatë, gjinjtë nuk duhen zbrazur plotësisht si rutinë pas çdo vakti gjidhënieje. Nxjerrja e qumështit shtesë pa një nevojë reale mund të rrisë prodhimin dhe të përkeqësojë ënjtjen e inflamacionin. Nëse foshnja ka vështirësi në thithje ose shfaqen dhimbje e fortë, skuqje, ënjtje, temperaturë apo shenja të tjera inflamacioni, drejtojuni një profesionisti të shëndetit për vlerësim.
Si ta lehtësoni kapsllëkun pas lindjes
Kapsllëku është i zakonshëm gjatë rikuperimit, ndërsa perineumi i ndjeshëm, indet e dëmtuara ose qepjet mund ta bëjnë jashtëqitjen edhe më të parehatshme. Marrja e mjaftueshme e lëngjeve dhe fibrat nga perimet, frutat e drithërat integrale ndihmojnë jashtëqitjen e rregullt. Në tualet shmangni sforcimin e fortë ose të zgjatur, sepse ai shton presionin dhe dhimbjen në indet që po shërohen. Jashtëqitja e zakonshme shumë rrallë shkakton këputjen e qepjeve. Disa gra ndihen më rehat duke e mbajtur lehtë atë zonë me një pecetë higjienike të pastër ose me material tjetër të butë e të pastër. Nëse ushqyerja dhe lëngjet nuk mjaftojnë, mund të nevojitet një laksativ. Për zgjedhjen e tij këshillohuni me mjekun ose farmacistin, veçanërisht nëse ushqeni me gji, që preparati të jetë i përshtatshëm si për shëndetin tuaj, ashtu edhe për mënyrën e ushqyerjes së foshnjës.
Hemorroidet: më pak parehati dhe sforcim
Hemorroidet pas lindjes mund të shkaktojnë dhimbje, kruarje, ënjtje dhe ndjeshmëri, sidomos gjatë qëndrimit ulur ose jashtëqitjes. Kremrat e përshtatshëm për përdorim lokal, përfshirë disa preparate me anestetik, ose supozitorët mund t'i lehtësojnë shqetësimet, por kontrolloni më parë me një profesionist të shëndetit nëse janë të përshtatshëm për ju. Pushimi shtrirë anash pakëson presionin dhe, sipas nevojës, një pecetë higjienike e pastër mund të ndihmojë higjienën dhe rehatinë. Parandalimi i kapsllëkut është pjesë e rëndësishme e lehtësimit: lëngjet, fibrat dhe shmangia e sforcimit të zgjatur ndihmojnë që shqetësimet të mos përkeqësohen. Ushtrimet për dyshemenë pelvike mund të jenë pjesë e rikuperimit kur janë të përshtatshme dhe nuk shkaktojnë dhimbje, por nuk i trajtojnë drejtpërdrejt hemorroidet. Shqetësimet që vazhdojnë, rëndohen ose shoqërohen me gjakderdhje të konsiderueshme kërkojnë kontroll mjekësor.
Kujdesi për perineumin dhe indet që po shërohen
Perineumi është zona mes organeve gjenitale të jashtme dhe anusit. Pas lindjes mund të jetë i ënjtur dhe i ndjeshëm, veçanërisht nëse indet janë dëmtuar ose keni qepje. Higjiena e butë, ndërrimi i rregullt i pecetave higjienike dhe tharja e kujdesshme ndihmojnë për ta mbajtur zonën të pastër pa irritim të mëtejshëm. Njëkohësisht është e rëndësishme të pakësohet mundësia e kalimit të mikroorganizmave nga zona anale drejt zonës gjenitale.
Pastroni dhe thani me butësi, pa fërkim
Lani duart para dhe pas ndërrimit të pecetës higjienike. Hiqeni me kujdes pecetën e përdorur dhe mos prekni sipërfaqen e së resë që do të jetë në kontakt me lëkurën. Perineumin mund ta shpëlani butë me ujë të ngrohtë; pastrimi dhe fshirja duhet të bëhen nga përpara prapa. Thajeni duke e prekur lehtë me një pecetë letre të pastër e të butë ose me material tjetër të përshtatshëm e të pastër, pa i fërkuar qepjet. Ndërrojini rregullisht pecetat higjienike dhe mbajeni lëkurën të pastër e të thatë, pa produkte të panevojshme që mund ta irritojnë. Dhimbja që shtohet, ënjtja e theksuar, qelbi, era e pakëndshme ose hapja e plagës kërkojnë vlerësim mjekësor.
Gjeni një pozicion që nuk e shton dhimbjen
Qëndrimi ulur mund të ushtrojë presion mbi perineumin e ndjeshëm dhe qepjet. Mbajtja e trupit drejt, por të çliruar, dhe shpërndarja më e njëtrajtshme e peshës mund t'ju ndihmojnë të ndiheni më rehat. Uluni ngadalë, duke u mbështetur me duar nëse kjo ju ndihmon, në vend që të bëni një lëvizje të menjëhershme që shkakton dhimbje. Disa gra e kontrollojnë më lehtë lëvizjen duke aktivizuar butë muskujt e vitheve. Kjo është një mundësi për më shumë rehati, jo një teknikë mjekësore e detyrueshme dhe as zëvendësim për ushtrimet e dyshemesë pelvike. Nëse një pozicion ju dhemb, ndryshojeni ose hiqni presionin nga perineumi. Një sipërfaqe e rehatshme për t'u ulur dhe pushimi herë pas here shtrirë anash mund ta pakësojnë presionin. Përshtateni mënyrën e qëndrimit ulur me rikuperimin tuaj, pa e detyruar veten.
Dyshemeja pelvike rikuperohet gradualisht
Muskujt e dyshemesë pelvike mbështesin organet e legenit të vogël dhe ndihmojnë kontrollin e urinimit e të jashtëqitjes. Shtatzënia dhe lindja mund t'i ngarkojnë ndjeshëm. Tkurrja dhe çlirimi i qëllimshëm i këtyre muskujve, të njohura si ushtrimet Kegel, mund të ndihmojnë forcimin e tyre dhe të përmirësojnë kontrollin e urinimit. Koha e fillimit dhe mënyra e ushtrimit varen nga gjendja shëndetësore, sidomos pas një dëmtimi më të rëndë të perineumit, një operacioni ose komplikimeve të tjera. Mos vazhdoni një ushtrim duke duruar dhimbjen. Nëse nuk e dini çfarë është e përshtatshme për ju, këshilla e një profesionisti të shëndetit ose e një fizioterapisti të specializuar në dyshemenë pelvike mund t'ju ndihmojë ta përshtatni rikuperimin me nevojat tuaja reale.
Shëndeti emocional është pjesë e rikuperimit
Ndryshimet hormonale, rraskapitja, mungesa e gjumit, parehatia fizike dhe kujdesi për të porsalindurin mund të ndikojnë në humor. Shqetësimi, nervozizmi, trishtimi dhe ndjenja se gjithçka është bërë tepër e rëndë mund të shfaqen edhe kur shtatzënia ishte e planifikuar dhe foshnja e shumëpritur. Këto ndjenja meritojnë vëmendje, jo gjykime se sa mirënjohëse apo e aftë është nëna. Është e rëndësishme të dallohet trishtimi kalimtar pas lindjes nga vështirësitë që vazhdojnë, përkeqësohen ose kërkojnë ndihmë urgjente.
Trishtimi pas lindjes në ditët e para
Trishtimi kalimtar pas lindjes, i njohur edhe si baby blues, më shpesh fillon në ditët e para, ndonjëherë që në maternitet, me prirje për të qarë, ndjeshmëri të shtuar, nervozizëm, shqetësim dhe lodhje. Mund të lidhet me ndryshimet hormonale, rikuperimin fizik dhe përshtatjen ndaj kërkesave të reja. Të qarët ndonjëherë e lehtëson tensionin emocional dhe, në vetvete, nuk do të thotë se gruaja nuk mund të kujdeset për foshnjën. Nuk keni pse të ndiheni fajtore për ndjenja kalimtare, por duhet t'i kushtoni vëmendje kohëzgjatjes dhe intensitetit të tyre. Ky trishtim zakonisht largohet brenda dy javëve. Nëse zgjat më shumë, bëhet më intensiv ose e vështirëson jetën e përditshme, nevojitet mbështetje profesionale.
Kur mund të bëhet fjalë për depresion pas lindjes
Depresioni pas lindjes nuk është i njëjtë me trishtimin e shkurtër të ditëve të para. Mund të përfshijë rënie humori më të zgjatur ose më të rëndë, humbje interesi, mungesë shprese, ankth të theksuar dhe vështirësi në përballimin e jetës së përditshme. Nuk është e thënë të nisë menjëherë pas lindjes: mund të shfaqet edhe më vonë gjatë vitit të parë. Drejtojuni një profesionisti të shëndetit nëse vështirësitë zgjasin më shumë se dy javë, përkeqësohen ose pengojnë kujdesin për veten dhe foshnjën. Dy javë nuk janë një periudhë e detyrueshme pritjeje; për simptoma të rënda kërkoni ndihmë menjëherë. Vlerësimi dhe mbështetja në kohë janë po aq të rëndësishme për shëndetin emocional sa kujdesi i përshtatshëm për trupin.
Konfuzioni dhe humbja e kontaktit me realitetin kërkojnë ndihmë urgjente
Mendimet për të lënduar veten ose foshnjën, konfuzioni i theksuar apo humbja e kontaktit me realitetin nuk duhen shpjeguar si trishtim i zakonshëm pas lindjes. Mund të tregojnë një krizë të rëndë, përfshirë psikozën pas lindjes, e cila kërkon vlerësim të menjëhershëm mjekësor. Kjo nuk do të thotë se çdo mendim i padëshiruar përbën synim për t'i bërë dëm dikujt, por për këto simptoma duhet të flisni menjëherë me një profesionist. Nëse ka rrezik të menjëhershëm, kërkoni ndihmë mjekësore urgjente pa vonesë.
Simptomat për të cilat nuk duhet të prisni kontrollin
Ky artikull ka qëllim edukues dhe nuk zëvendëson këshillën individuale, ekzaminimin, diagnozën apo trajtimin. Nevojat pas lindjes varen nga mënyra e lindjes, shëndeti dhe komplikimet. Pyetjet për kujdesin, gjidhënien, barnat dhe rikuperimin diskutojini me mjekun, maminë ose një profesionist tjetër të kualifikuar të shëndetit. Komplikimet e rënda nuk kufizohen në ditët e qëndrimit në maternitet: mund të shfaqen javë ose muaj më vonë dhe disa probleme kërkojnë vëmendje edhe gjatë vitit të parë. Mos prisni vizitën rutinë për të kërkuar ndihmë për simptoma shqetësuese.
Gjakderdhje e papritur ose shumë e bollshme
Kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore urgjente nëse keni gjakderdhje të papritur ose shumë të bollshme, veçanërisht nëse brenda një ore njomni plotësisht një ose më shumë peceta higjienike, nxirrni mpiksje gjaku më të mëdha se një vezë ose vëreni dalje të indeve. Mos prisni që të shfaqen të gjitha këto shenja apo të vijë dita e kontrollit të planifikuar.
Vështirësi në frymëmarrje, dhimbje, simptoma neurologjike dhe infeksion
Kërkoni ndihmë mjekësore urgjente për vështirësi në frymëmarrje, dhimbje gjoksi, të fikët, krizë konvulsive, dhimbje koke jashtëzakonisht të fortë ose të pazakontë, çrregullime të shikimit, dhimbje të fortë barku, si edhe dhimbje të theksuar apo ënjtje të njërës këmbë. Temperatura 38 °C ose më e lartë, sekrecionet vaginale me erë të pakëndshme, dhimbja që përkeqësohet ose shenja të tjera të një infeksioni të mundshëm kërkojnë vlerësim mjekësor pa vonesë. Mos ia atribuoni rikuperimit të zakonshëm simptoma të rënda ose gjithnjë e më të theksuara.


